Zoek in de site...

Paul Celan

Het werk van de uitzonderlijke schrijver Paul Celan is zonder enige twijfel een van de sterkste drijfveren van prof. dr. Paul Sars. Zijn eerste studie sloot Sars af met een doctoraalscriptie over de poëzie van Paul Celan, gevolgd door een studie Filosofie die hij afrondde met een scriptie over Heideggers "Sein und Zeit". Deze studie was in zekere zin een verdere verdieping in de filosofische wortels van Celans werk. In zijn proefschrift gaat het dan ook onder andere om de relatie tussen Heidegger en Celan. Naast zijn studie schreef hij zelf, deed vertaalwerk en werkte hij als lector. Na zich intensief met het werk van Celan (en Hölderlin) te hebben bezig gehouden, koos hij uiteindelijk toch voor een academische loopbaan in plaats van het auteurschap. Het was voor Paul Sars "interessanter om op de schouders van grote dichters en denkers te klimmen en zo de rest van de wereld te kunnen zien, dan zelf in beperkte kring rond te draaien."

Paul Celan"Kunst komt niet van kunnen, maar van moeten", Arnold Schönberg
Voor de dichter Paul Celan was altijd al sprake van "moeten": voor de jonge man op zoek naar zijn eigen stem, zijn het in het begin Hölderlin en vooral Rilke die aan de wieg staan van zijn roeping tot dichter. Dan is hij 14 of 15 jaar oud en leert nog om zich poëtisch uit te drukken. De jaren die volgen zullen bepalend blijken voor de ontwikkeling van zijn eigen stijl: antisemitisme, vervolging, vlucht en de folterpraktijken uit het nationaalsocialisme verdrijven de onschuld uit de Duitse taal, de taal van zijn voorbeelden.

De taal van de moordenaars
Zijn moedertaal wordt de taal van de moordenaars van zijn ouders. Er ontstaat een innerlijke spanning, die hij alleen kan uithouden door in deze tijd door te gaan met schrijven. Daarbij ontstaat zijn eigen stem, die ook zijn moedertaal Duits zal veranderen. Met zijn bekendste gedicht, de "Todesfuge" (Fuga van de dood) geeft hij partij aan Adorno, die eerder had opgemerkt dat het barbaars zou zijn om na Auschwitz nog een gedicht te schrijven. Uiteindelijk weet Celan tot Adorno door te dringen en brengt hem door zijn manier van schrijven tot inkeer; Adorno erkent dat ook het gruwelijkste lijden in gedichten moet worden uitgedrukt. Op deze manier draagt Celans uiteenzetting met de Shoah niet alleen bij aan de ontwikkeling van zijn eigen stijl, maar zorgt er ook voor dat er in het naoorlogse Duitsland een ander cultureel zelfbewustzijn ontstaat. Celan zelf zegt in zijn rede in Bremen in 1958:

"Te midden van al het verlies bleef bereikbaar, nabij en niet verloren, dit ene: de taal. Ja, ondanks alles bleef zij, de taal, onverloren".

Paul Sars probeert deze buitengewone prestatie voor anderen hoorbaar en begrijpelijk te maken. Dit doet hij als docent, in interviews, als auteur en met behulp van de door hem opgezette internetsite.

Artikel over "Todesfuge" in de Gelderlander van 3 maartTijdens het literair festival in de Nijmeegse Vereeniging op 19 maart 2016 wordt een kostbaar exemplaar van het bovengenoemde Holocaust-gedicht aan het publiek getoond. Paul Sars geeft in het kader van de Boekenbal voor lezers een mini-college over Paul Celan. Meer informatie en een voorproefje over wat u kunt verwachten was in de Gelderlander van 3 maart 2016 te vinden. Klik op de afbeelding rechts om het hele artikel in hoge resolutie te lezen.


Meer over Paul Sars:

auf Deutsch
Prof.Dr. Paul Sars
Nederland-Duitsland-studies
Radboud Honours Academy
Euregio-Ambassadeur

Paul Celan
Gedichten
Brieven
TV portret
Publieksavond