Zoek in de site...

"Peace for our time"

Op 30 september 1938, na terugkeer van een conferentie in Munchen met Hitler, Mussolini en de Franse premier Daladier, sprak de Britse premier Neville Chamberlain de historische woorden: ‘Peace for our time’. Vrede voor onze generatie. Hij had een overeenkomst met Hitler getekend over Sudetenland, en claimde dat daarmee dat het oorlogsgevaar geweken was. Duitsland en Groot-Brittannië zouden volgen hem nooit meer met elkaar in oorlog raken.. Hitler kreeg toestemming om dit Tsjechoslowaakse gebied, waar vooral Duitstalige Tsjechen woonden die zich bij het Derde Rijk wilden aansluiten, in bezit te nemen, in ruil voor vredesgaranties.

Geen zucht van verlichting
Nu weten we allemaal dat Chamberlain zich gruwelijk had vergist. Hitler werd erdoor gesterkt en het bleek het begin te zijn van een verdere escalatie. Maar ook al in 1939 was dat besef aanwezig bij sommige mensen, ook in het Nederlandse parlement. Het socialistische Eerste Kamerlid Koos Vorrink, voorzitter van de SDAP (voorloper van de PvdA),zei in de vergadering van 28 februari 1939 (een half jaar voordat Duitsland Polen zou binnenvallen):

Vorrink [Fotoarchief Eerste Kamer]‘[…] dat nu aangebroken zou zijn de mogelijkheid van ”a peace for our time“. En wanneer de vorige geachte spreker de heer de Savornin Lohman vraagt, of er in Nederland ook menschen gevonden worden, die geen zucht van verlichting geslaakt hebben op het oogenblik, dat die vrede van München in elk geval het acute oorlogsgevaar uitbande, dan verklaar ik hem, in antwoord op zijn vraag, dat ik geen zucht van verlichting heb geslaakt na dat akkoord van München.’1

Vervolgens hield Vorrink een betoog waarin hij met allerlei argumenten de stelling verdedigde dat het Verdrag van München allerminst verbetering van de situatie betekende, sterker nog, dat er veel te vrezen was van het Duitse rijk. Hij zei onder andere:

’Het ware gezicht van den vrede van München is […] dat honderdduizenden menschen tegen hun wil onder de tirannie van het nationaal-socialisme werden gebracht, dat tienduizenden uit het bezette gebied van hun huis en hof werden verjaagd […] dat duizenden werden opgesloten, gemarteld en in den dood gejaagd, in de gevangenissen en concentratiekampen van het Derde Rijk. Het resultaat van dezen vrede was, dat Tsjecho-Slowakije volkomen is verworden. In de crisisdagen, toen ik mij veroorloofd heb in het openbaar over deze aangelegenheid te spreken, heb ik dat voorspeld, en nu wij vele maanden verder zijn, zal niemand een poging wagen dit te ontkennen.’2

Jan VisChamberlain van het milieu
De zin ‘peace for our time’ – of de niet helemaal correcte variant ‘peace in our time’– is een gevleugelde uitdrukking geworden die ook later nog vaak is aangehaald. In het Nederlandse parlement gebeurde dat onder andere in 1988 en in 1991 door D66-senator Jan Vis. In 1988 haalde hij het voorbeeld aan in verband met een uitspraak uit de troonrede. Daarin werd triomfantelijk gezegd: ‘Het land is in de afgelopen jaren schoner geworden. Dat geldt met name voor lucht en water.’ Vis sloot zich aan bij kritiek uit de samenleving op deze uitspraak, door te stellen dat ‘wie zo’n uitlading politiek voor zijn verantwoording neemt, loopt de kans, in de geschiedenisboeken te worden bijgeschreven als de Chamberlain van het milieu’.3

Drie jaar later gebruikte Vis het voorbeeld opnieuw, nu in een debat over de Golfcrisis. Hij schetst de recente gebeurtenissen in het Midden-Oosten en zegt dan: ‘Dat doet de ouderen onder ons denken aan München, Chamberlain, Peace for our time, het Verraad van Tsjechoslowakije en de vergelijking van Saddam Hussein met Hitler ligt dan voor de hand.’4 Geen lichte uitspraak van Vis.

’Peace for our time’ sprak Chamberlain op het hoogtepunt van de Franse en Britse politiek van appeasement. Het is een historische waarschuwing tegen politiek triomfalisme en tegen het doen van territoriale concessies aan een dictator, enkel om de goede vrede te bewaren. Zachte heelmeesters kunnen in de internationale politiek stinkende wonden maken. De vergelijking van de annexatie van Sudetenland in 1938 met de huidige situatie op De Krim dringt zich op, maar we zijn nu 76 jaar verder, Obama is geen Chamberlain en Poetin geen Hitler. Een tweede Verdrag van Munchen zit er niet in.

[1] en [2] HEK 1938-1939, p. 344.

[3] HEK 1988-1989, p. 7-206.

[4] HEK 1990-1991, p. 11-259.