Muziek & recht: "We hebben te maken met een regenboog aan rechtenlagen"

Datum bericht: 9 mei 2018

Mauritz Kop

De wereld van muziekrechten en muziekcontracten kent een regenboog aan rechtenlagen. Buma/Stemra alleen al onderscheidt 22 soorten vergoedingsrechten in vijf categorieën. Mauritz Kop legt uit wat dit betekent voor de rechthebbenden.

De Nederlandse wet onderscheidt verschillende soorten intellectuele eigendomsrechten, waaronder - populair gezegd - muziekrechten. Deze rechten worden beschreven in de Auteurswet en de Wet naburige rechten. Muziekrechten zijn een verschijningsvorm van intellectuele eigendomsrechten. In het muziekrecht gaat het vaak over toestemming voor muziekgebruik.

Wat kunt u nu als bezitter van deze rechten? In zijn algemeenheid geven intellectuele eigendomsrechten (IE-rechten) de eigenaar het exclusieve recht op gebruik, het exploitatierecht waaronder het recht op een billijke vergoeding, het recht om gebruik door een ander te verbieden en het recht om op te treden tegen derden die het zonder toestemming gebruiken.

Wie bezitten auteursrechten en naburige rechten?

Bezitters van auteursrechten zijn de componist, de tekstschrijver, hun eventuele nabestaanden en de uitgever bij wie de muziekstukken zijn ondergebracht ter exploitatie. Auteursrechten ontstaan in Nederland van rechtswege op het moment van creatie van een origineel werk.

De partijen binnen het media en entertainmentlandschap die naburige rechten bezitten, zijn artiesten, muzikanten en dirigenten op de uitvoering en platenmaatschappijen op de audio-opname. Ook omroepen horen in dit rijtje thuis: zij hebben naburige rechten op hun radio en televisie-uitzendingen. En filmproducenten, die bezitten naburige rechten op de filmopname. Degene die de opname financiert is audioproducent in de zin van de Wet naburige rechten.

Doordat er meerdere partijen zijn betrokken bij de totstandkoming van een liedje liggen eigendomsrechten op muziek vaak niet in één hand. We hebben bovendien te maken met een regenboog aan rechtenlagen. Buma/Stemra alleen al onderscheidt 22 soorten vergoedingsrechten in vijf categorieën.

IE-rechten zijn territoriale rechten

IE-rechten hebben doorgaans een in de tijd begrensde looptijd of geldingsduur, en gebruik ervan kan zijn gebonden aan een bepaald territorium. In dat verband zijn IE-rechten te beschouwen als territoriale rechten. Auteursrechten zijn nationale rechten die vaak internationaal worden geëxploiteerd. Elk land kan tot op zekere hoogte eigen regels stellen aan looptijd en reikwijdte.

Internationaal privaatrecht

Wanneer er sprake is van grensoverschrijdende intellectuele eigendomsrechten en met belanghebbenden met verschillende nationaliteiten, krijgen we te maken met regels van internationaal privaatrecht (IPR). Bij vragen van internationaal privaatrecht moet onderscheid worden gemaakt tussen de vraag welke rechter bevoegd is (internationaal bevoegdheidsrecht of jurisdictierecht), en vervolgens welk recht die rechter moet toepassen (verwijzingsrecht of conflictenrecht). Ten slotte is er de vraag of een vonnis ook in een ander land ten uitvoer kan worden gelegd.

Publiek domein in Europa en daarbuiten

Muziekwerken die tot het publieke domein behoren, vormen een belangrijke uitzondering op het vereiste van voorafgaande toestemming voor het gebruik van muziek. Een auteursrecht eindigt in Europa na zeventig jaar, gerekend vanaf de eerste januari van het jaar volgend op het sterfjaar van de maker automatisch, waardoor zijn werk vanaf dat moment vrij mag worden openbaar gemaakt, gereproduceerd en gearrangeerd.

Wel kunnen er nog steeds naburige rechten rusten op uitvoeringen van een werk waarvan het auteursrecht is vervallen.

In Azië zijn de auteursrechtelijke beschermingstermijnen korter en komen muziekstukken vaak al na vijftig jaar in het publiek domein. In sommige landen zijn de termijnen langer. De top 3: Mexico (honderd jaar), Ivoorkust (99 jaar) en Jamaica (95 jaar). De situatie in Amerika is troebel.

Muziekcontracten en het Burgerlijk Wetboek

In een muziekcontract worden juridisch bindende afspraken gemaakt tussen de artiest en het label, de auteur en de uitgeverij, de dj en zijn management enzovoorts. De functie van dergelijke overeenkomsten is om misverstanden te voorkomen en om een document te hebben om op terug te vallen, in geval van een conflict of een faillissement. We hebben te maken met zowel het Auteursrecht, het naburige recht en het gewone contractenrecht uit het Burgerlijk Wetboek, waaronder bijvoorbeeld de Haviltex-formule, open normen zoals de redelijkheid en billijkheid, regels inzake dwaling, wanprestatie en onrechtmatige daad, en wettelijke voorschriften inzake verjaring van rechtsvorderingen tot vergoeding van schade ex artikel 310 van Boek 3 BW.

Sinds 1 juli 2015 zijn de Auteurswet en de Wet op de naburige rechten gewijzigd

Deze wetswijziging Auteurscontractenrecht wil de contractuele positie van auteurs en uitvoerende kunstenaars verbeteren. De wet moet een einde maken aan onevenwichtige standaard exploitatiecontracten en doet dit met ‘artiestenvriendelijke’ bepalingen zoals een bestsellerbepaling, een uitgaveverplichting en een opzeggingsmogelijkheid bij stilzitten van de uitgever.

Blockchain en smart contracts binnen de muziekindustrie

Een slim contract is een stukje software dat werkt als een juridisch bindende overeenkomst. Bij smart contracts gaat het om transparantie en efficiency, bijvoorbeeld bij de registratie van een bepaalde eigendomsverhouding. Smart contracts doen dit door propositielogica en vooraf bepaalde condities: als X, dan Y. Deze vorm van blockchaintechnologie is met name geschikt voor het registreren van eigendom op onroerende zaken of auteursrechten op muziekwerken, of voor ticketverkoop bij concerten. Fraude wordt daardoor veel moeilijker.

Smart contracts zijn (anno 2018) evenwel problematisch: propositielogica gaat niet altijd samen met interpretatiemogelijkheden en open normen, zoals redelijkheid en billijkheid, of bij multiterritoriale licentieverlening en internationale kwesties van publiek domein.

Het lijkt er sterk op dat blockchaintechnologie in de nabije toekomst een significante rol gaat spelen binnen de rechtspraktijk. Juristen dienen zich op deze ontwikkelingen voor te bereiden.

Mauritz Kop verzorgde tijdens het CPO Seminar 2018 'Muziek & recht' de cursus 'Muziekrechten en muziekcontracten'. Dit artikel is mede hierop gebaseerd.

Lees ook:


Mauritz Kop is jurist, componist, producer en muzikant. Daarnaast is hij oprichter en DGA van MusicaJuridica BV en MuziekenRecht.nl.