De herinneringen van mr. Renger van den Heuvel

Als er een rode draad is in mijn werk, dan is dat het spanningsveld tussen creativiteit en zakelijkheid.

Renger van den Heuvel

Alumnus Renger van den Heuvel (Nederlands recht, 1981-1989) is na een diverse carrière neergestreken in Oostenrijk, waar hij kunstbeurzen organiseert. Tevens legt Van den Heuvel als onafhankelijk filmmaker momenteel de laatste hand aan twee films.

Waarom ben je ooit begonnen met de rechtenstudie?

“Ik wilde eigenlijk sportjournalist worden, toen heb ik een zomer lang stage gelopen bij een wielertijdschrift. Ik overwoog naar de Hogeschool voor Journalistiek te gaan, maar toen zei een achteroom van mij die bij de Telegraaf werkte: ‘Dat is zo’n linkse opleiding, ga maar eerst rechten studeren. Dan kun je daarna nog alle kanten op.’ En bij dat tijdschrift mocht ik trouwens alleen stukjes uit het Frans vertalen, dat strookte niet helemaal met mijn ambities.”

Maar toen je kwam wel in een hele linkse stad terecht.

[Lachend:] “Ja ook dat nog. Nee zonder grappen, uit praktische overwegingen zocht ik een universiteit die niet te ver was van mijn geboorteplaats Apeldoorn. Dan komt Nijmegen al snel im Frage. Nijmegen was een erg fijne stad om te studeren, niet te groot. Je gaat er als student niet op in de massa.”

Als ik kijk naar waar de studie me het meest in geholpen heeft, dan is dat vooral vermogen om dingen tot de kern terug te brengen en van daaruit tot een oplossing komen.

Beviel de studie?

“Ik wist vrij snel dat ik geen juridisch beroep zoals advocaat of rechter wilde beoefenen, maar dat ik eerder als uitgever aan de slag wilde. Ik ben dan ook afgestudeerd op auteursrecht. Toch heb ik op mijn veertigste nog een poging gedaan om de advocatuur te betreden. Volgens mij heb ik bij elkaar zes weken ingeschreven gestaan op de rol in Amsterdam en daarna snel weer een ander pad gekozen. Het was eigenlijk verrassend hoeveel ik toen nog wist van de opleiding. De systematiek van denken was ik niet verleerd. Als ik kijk naar waar de studie me het meest in geholpen heeft, dan is dat vooral vermogen om dingen tot de kern terug te brengen en van daaruit tot een oplossing komen. Ik heb er in ieder geval absoluut geen spijt van.”

Renger van den Heuvel en Christina Steinbrecher-Pfantd

Zijn er dingen die je naast je studie deed?

“Na twee wat rustigere jaren heb ik me in het studentenleven gestort bij Carolus Magnus. Ik ben daar ook een jaar actief geweest als voorzitter. Dat is een functie waarbij je niet veel van de collegebanken ziet, dus in die zin ben ik er een jaartje uit geweest.”

Kom de studie nog wel eens terug in je huidige leven?

“Auteursrecht vindt ik nog steeds interessant, want af en toe heb ik er in mijn huidige werk nog mee te maken. Ik heb me bijvoorbeeld met een project met blokchain technologie bezig gehouden en met digitale kunst. Dan duik ik nog steeds graag op die juridische aspecten. ‘Wiens eigendom is een idee?’ Dat blijft een fascinerende vraag. Ik ben afgestudeerd in 1989, bij Verkade, over auteursrecht op software. Software was toen nog geen bekend begrip en er was geen wetgeving voor. Er was alleen grondige literatuur uit Duitsland en een paar relevante rechtszaken in Amerika. Qua plezier in de studie was dat niet alleen mijn slotakkoord, maar ook mijn hoogtepunt. Het ‘nieuwe’ trok mij: ik had niet de mogelijkheid om dingen over te schrijven, ik moest alles echt zelf formuleren.”

Ik ben geen groot jurist geworden in Nijmegen, maar in de zin van relaties en vriendschappen is het voor mij een hele rijke tijd geweest.

Heb je nog wel eens contact met medestudenten?

“Ja, heel veel. Als ik kijk naar de kern van mijn vriendengroep, dan zijn dan allemaal mensen die ik in Nijmegen heb leren kennen. Waar we elkaar ook zien, het is altijd een feest der herkenning. Ze bezoeken me ook op de beurzen die ik organiseer. Ik ben geen groot jurist geworden in Nijmegen, maar in de zin van relaties en vriendschappen is het voor mij een hele rijke tijd geweest.”

Renger van den Heuvel met Maurizio Cattelan — Renger van den Heuvel met kunstenaar Maurizio Cattelan

Hoe pakte je de draad op nadat je afstudeerde?

“Na mijn studie heb ik een aantal jaren als uitgever gewerkt. Daarna kreeg ik de mogelijkheid om in Moskou te werken bij het uitgeefconcern van Annemarie van Gaal en Derk Sauer. Daar heb ik bijna twee jaar een joint venture geleid met een aantal jonge Russen. Ik ben uiteindelijk overgestapt naar de Russische kant van de joint venture. Internet was net in opkomst en die firma had een licentie van een Silicon Valley-bedrijf om in Oost-Europa dingen op te zetten. Omdat in 1998-1999 een grote politieke en economische crisis de kop op stak, heb ik Rusland weer verlaten. Maar ik ben altijd op het gebied van internet, communicatie en marketing blijven werken.”

Je hebt een vrij divers carrièrepad bewandeld.

“Als er een rode draad is in mijn werk, dan is dat het spanningsveld tussen creativiteit en zakelijkheid. Bij een uitgeverij heb je bijvoorbeeld te maken met een onafhankelijke redactie, maar ook met een afdeling die advertenties moet verkopen. Sinds 2011 werk ik in de kunstwereld als organisator van kunstbeurzen en daar kom ik datzelfde spanningsveld weer tegen. Enerzijds gaat het om de kunst met onafhankelijk denkende kunstenaars, maar aan de andere kant is er ook een wereldwijde markt waarbinnen galerieën en kunstbeurzen vallen, waar simpelweg geld verdiend moet worden. Het is mijn taak om zowel de zakelijke als de creatieve kant te overzien.”

Bij deze beurs waren veel kunstenaars zelf aanwezig. In plaats van dat je het gevoel hebt dat je door een supermarkt loopt, sta je bij wijze van spreken met de bioboer te praten die de tomaten zelf geplukt heeft.

Kun je eens een voorbeeld geven van jouw huidige werk?

“Twee jaar geleden heb ik in mijn woonplaats Wenen een nieuw concept ontwikkeld. Dat was een kunstbeurs met alleen maar solopresentaties. Elke galerie mocht maar één kunstenaar voorstellen. Alle galerieën hadden een gelijke standgrootte, dus er was geen hiërarchie tussen grote en kleine of oude en jonge galerieën. De kunstenaars voelden zich erg betrokken, omdat zij als enige werden tentoongesteld vanuit hun galerie. Er zijn veel kunstbeurzen waarbij je als bezoeker geen kunstenaar treft, maar bij deze beurs waren veel kunstenaars zelf aanwezig. Dus in plaats van dat je het gevoel hebt dat je door een supermarkt loopt, sta je bij wijze van spreken met de bioboer te praten die de tomaten zelf geplukt heeft. Naast mijn werk in de kunstwereld ben ik ook onafhankelijk filmmaker, maar dat zijn voor mij twee gescheiden trajecten.”

Heb je nu wel het idee dat je gesetteld bent, of ga je in de komende jaren weer iets nieuws proberen?

[Lachend]: “Nou, dan moet ik opschieten. Nee ik blijf deze combinatie de komende jaren doen. Ik ben nu bezig een beurs op te zetten in Bregenz, aan de andere kant van Oostenrijk. Ik heb nog twee films die ik moet afmonteren, dus ik heb genoeg te doen de komende jaren. Een terugkeer in de advocatuur sluit ik in ieder geval uit.”

Renger van den Heuvel op de set van 'De handen van Blom'

Kun je iets vertellen over dat project in Bregenz?

“Er zijn op de wereld meer dan tweehonderd kunstbeurzen. In mijn beleving moet kunst voor iedereen toegankelijk zijn: om te maken, om te beschouwen, maar eventueel ook om te verwerven. Er zijn een paar kunstbeurzen die het absolute topsegment bedienen, zoals bijvoorbeeld Art Basel. Maar daaronder liggen veel kansen om een platform te ontwikkelen, een trefpunt voor curatoren en kunstenaars. Bregenz is op zichzelf een vrij kleine stad, maar in de omgeving wonen 7 miljoen mensen. Het is vlakbij Milaan, Zürich en München. De keuze voor die stad heeft met duurzaamheid te maken. De kunstwereld is een kleine wereld, maar het heeft eigenlijk een bovenmatig grote voetafdruk. Het idee is dus dat we een modelbeurs bouwen van hoe een duurzame kunstbeurs eruit kan zien. Veel kunstbeurzen zijn afhankelijk van verzamelaars en musea die de hele wereld over vliegen. Het kan zo zijn dat, bij wijze van spreken, een verzamelaar uit Duitsland naar een kunstbeurs gaat in Florida en daar een kunstwerk koopt van een Italiaanse galerie. Maar misschien is het werk wel gemaakt door een Duitse kunstenaar die 500 meter bij de verzamelaar vandaan werkt. Daar is nog veel winst te behalen.”

Je bent daarnaast nog bezig met twee films?

“Ja, ik heb al twee films gemaakt die op festivals hebben gedraaid en op de Nederlandse televisie zijn geweest. Ik ben momenteel nog met twee films bezig: één gaat over een slagersfamilie, de ander is een portret van schrijver Geerten Meijsing. Daar heb ik eerder al een film over gemaakt, genaamd Full Throttle III. Het is onderdeel van een trilogie en ik ben bezig de twee resterende delen te monteren. Ik hoop dat allebei de films volgend jaar ergens op de wereld in première gaan.”

Ik ben met liefde bereid om wildplakatierend door Berlijn te fietsen en met een sandwichbord op het Alexanderplatz te gaan staan om mijn films onder de aandacht te brengen.

Maakte je in je studententijd al films?

“Niet echt, maar ik denk wel dat het een stille ambitie was. Ik heb voor mijn dispuut wel eens een film geschoten, maar dat zie ik niet als de start van mijn filmcarrière. Dat was toch echt in Moskou. Op een gegeven moment hebben twee vrienden tegen me gezegd: ‘We hebben genoeg over die films gehoord. Hier heb je tienduizend dollar, ga maar aan het werk’. Zo heb ik in 2008 mijn eerste film Victory. Moskou 1980 gemaakt. Als onafhankelijk filmmaker werk ik niet samen met een omroep of een studio. Of dat lastig is? Een groot voordeel van onafhankelijk zijn, is dat ik de volledige artistieke vrijheid heb. Alle promotie van mijn films moet ik wel zelf doen. Maar ik ben met liefde bereid om wildplakatierend door Berlijn te fietsen en met een sandwichbord op het Alexanderplatz te gaan staan om mijn films onder de aandacht te brengen. Zo heb ik letterlijk de promotie van mijn eerste film gedaan namelijk.”

Dit interview verscheen eerder in alumnimagazine RadboudRechten.