Saskia Ruth-Lovell en Bertjan Verbeek
Saskia Ruth-Lovell en Bertjan Verbeek

Een andere manier om over de oorlog te praten

Praten over de oorlog is niet makkelijk. Dat weet Bertjan Verbeek die al tientallen jaren college geeft over internationale betrekkingen als geen ander. Zijn collega Saskia Ruth-Lovell weet alles over game-based learning. Nu bedenken masterstudenten tijdens de cursus Just War Theory zelf een spel. De onderzoekers willen anderen inspireren met ‘spelenderwijs leren’.

Politicoloog Saskia Ruth-Lovell is geen expert in internationale betrekkingen. Dankzij haar werk bij de Universiteit van Zürich weet ze, naast haar expertise in democratiseringsprocessen, veel van game-based learning. Dat is een onderwijsmethode waarbij games worden ingezet om specifieke leerdoelen te behalen. In Zürich gebruikte ze game-based learning in haar colleges over democratie. Ruth-Lovell: ‘Dat was zo’n geweldige ervaring! Ik was nieuwsgierig om de onderwijsvorm uit te proberen in een veld waar ik zelf geen expert in ben.'

Gamification

Bertjan Verbeek doceerde lange tijd de mastercursus Just War Theory (inmiddels herdoopt tot The Politics of Violence). Een cursus waar studenten al sinds de opzet ervan een actieve rol in hebben. Zo kiezen zij – onder begeleiding - zelf de onderwerpen waar ze zich in verdiepen en leiden ze zelf discussies tijdens de bijeenkomsten. Kortom: studenten krijgen veel vrijheid. Verbeek: ‘Juist daarom past gamification goed bij deze mastercursus. Los dat het feit dat ik zelf ook erg van spellen houd.’

Ruth-Lovell licht toe: ‘Gamification heeft soms een negatieve reputatie in het onderwijs. Het zou alleen maar om plezier en entertainment gaan. Maar het is veel meer dan dat. Het is een methode voor diepgaand leren. Studenten moeten zich volledig in één onderwerp verdiepen, willen ze er überhaupt een spel over kúnnen maken. De vraag die centraal staat is: hoe vertaal je kennis uit een academische setting naar spelmateriaal?

Oorlog en ethiek

Het eigenaarschap ligt bij de student. Studenten vormen groepjes en kiezen per groepje één verhaal uit over oorlog en ethiek. Het gekozen verhaal werken ze vervolgens uit in een spelvorm.

Eén van de prototypes van de cursus is het spel Stories of War. Dit spel kent spelkaarten over vier verschillende aspecten van oorlog en ethiek: jus ad bellum (is een oorlog te rechtvaardigen?), jus in bellum (kun je op een ethische wijze oorlog voeren?), jus post bellum (wat is een rechtvaardige situatie na afloop van een oorlog?) en pacifisme (valt het gebruik, van geweld überhaupt te rechtvaardigen?). In totaal zijn er zestien kaarten met zestien verhalen.

Het spel lijkt op Black Stories. Als je het spel speelt, is één persoon de verteller. De verteller kent het hele verhaal nadat diegene de spelkaart met alle informatie over de casus heeft doorgenomen. Aan de rest van de groep de taak om te achterhalen waar het verhaal over gaat. Ze mogen vragen stellen waar de verteller alleen met ‘ja’ of ‘nee’ op mag antwoorden. Als de groep de casus achterhaald heeft en het morele dilemma heeft herkend, zijn er drie discussievragen waar de groep verder over in gesprek kan gaan. Ook kunnen ze via een QR-code meer relevante informatie over de casus te weten komen.

Studenten kozen bijvoorbeeld ervoor om het verhaal over een hoge Chinese officier op één kaart een gezicht te geven. Deze officier weigerde zijn soldaten de opdracht te geven op eigen burgers te schieten. Ruth-Lovell: ‘Door studenten één verhaal te laten kiezen waar ze vervolgens helemaal induiken, merken we dat studenten überhaupt veel meer lezen. Ze vinden hun eigen casus ontzettend interessant.’

Voorbeeldkaart Just War Theory
Hier zie je één van de zestien kaarten uit het spel.

Praten

Op elke kaart staat een ander verhaal centraal waarbij het telkens gaat over moraliteit in tijden van terrorisme en oorlogen. Voorbeelden genoeg anno 2026: de oorlog tussen Rusland en Oekraïne, de vele gewelddadige conflicten in het Midden-Oosten. Verbeek: ‘We leven in een tijd waarin oorlog steeds meer om ons heen is. Toch praten we te weinig over de morele dimensies ervan.’

Door het maken van een spel gaan studenten juist met elkaar hardop in gesprek over belangrijke vragen. Ook tijdens het spelen van het spel komen deze vragen aan bod: onder welke omstandigheden mag geweld worden gebruikt? Wat zijn de juiste gedragsregels tijdens een oorlog? Als een oorlog voorbij is, wat betekent rechtvaardigheid dan? Wat doe ik als individu? Hoe voorkom ik burgerslachtoffers? Kan de staat zijn onderdanen verplichten om te vechten? Zijn er alternatieven?

Trots

Op elke spelkaart staan de namen van de studenten die hebben gezorgd voor de input. Ruth-Lovell: ‘Voor Bertjan en mij geeft het zoveel voldoening om te zien hoe trots de studenten zijn op wat ze hebben gemaakt. Het is geen paper die uiteindelijk in een la verdwijnt. Oud-studenten vinden het ook altijd leuk om aan huidige studenten in ons college te vertellen hoe zij het hebben ervaren.’

De studenten die het vak volgen, komen terecht in een ‘flipped classroom’: de student neemt meer de rol van docent op zich dan die van student. Ruth-Lovell: ‘Ik coach meer en stel kritische vragen aan studenten zoals: ‘is dit verstandig? Wie is je doelgroep? Wat wil je dat zij leren?’ Je moet studenten eraan blijven herinneren waarvoor ze dit doen: voor kennisoverdracht.’

‘We hebben nog nooit een student horen zeggen: ‘Ik wil dit niet doen’, aldus Verbeek. ‘Maar studenten zijn wel erg zenuwachtig aan het begin van de cursus omdat ze niet precies weten wat te verwachten. De ene student is erg uitgesproken en creatief van aard. Maar niet elke student is even creatief of geïnteresseerd in games. Als alternatief kunnen ze ook kiezen voor een kunstproject.’

Ruth-Lovell: ‘Het unieke van deze cursus en methode is dat het meer een projectgebaseerde cursus is, waarin game-based learning wordt geïntegreerd. Het gaat om ontwikkelen, creëren en het vertalen van academische kennis. Met als doel studenten te motiveren om méér te leren.’

Co-creatie

Verbeek vindt dat door de samenwerking de cursus inhoudelijk sterker is geworden: ‘Saskia is geweldig in haar creativiteit en in het beoordelen of ideeën wel of niet binnen het concept passen.’

Ruth-Lovell: ‘Bertjan en ik hebben allebei onze eigen competenties. Hoewel ik zelf niet uit dit vakgebied kom, weet ik dat ik de student met inhoudelijke vragen naar Bertjan kan sturen: een expert bij wie ze altijd terecht kunnen. Al moet ik toegeven dat ik stiekem ook graag achterin de klas had willen zitten als Bertjan colleges geeft om al zijn interessante verhalen over moraliteit bij oorlogen te horen.’

Download de handleiding en het lesmateriaal

Geïnteresseerde docenten kunnen via Edusources.nl zowel een handleiding over de lesmethode als het lesmateriaal van het spel  Stories of War downloaden.

Download hier het materiaal

Het mastervak Just War Theory is meer dan alleen theorie over oorlog. Studenten werken nu elk jaar in groepjes aan de totstandkoming van een game. ‘Stories of War’ is een prototype van zo’n game. Dit project wordt gefinancierd door een TLC-voucher. Dit voucherprogramma is bedoeld om projecten op te zetten op het gebied van onderwijsvernieuwing, docentontwikkeling en onderwijsonderzoek.

Contactinformatie

Thema
Ethiek, Filosofie, Gedrag, Internationaal, Recht, Samenleving, Wetenschap