Yvette Linders (universitair docent bij het Departement Moderne talen en Culturen) en Bé Breij (hoogleraar Latijnse Taal-en Letterkunde en gespecialiseerd in antieke retorica) en hebben wel wat adviezen voor een vreedzaam verloop van de kerstdiners. Daarbij baseren ze zich vooral op het denken over polarisatie en complottheorieën. ‘De vraag is vooral wanneer je misinformatie weerlegt en op welke manier je dat doet’, aldus Linders.
Hoe overleef je het kerstdiner?
Dineren met kerstmis is in reclames altijd een feest van gezelligheid, licht en samenzijn, maar voor veel mensen betekent het hard afzien. Gesprekken met mensen die je één keer per jaar ziet en wier denkbeelden je verafschuwt, of een felle discussie met je schoonmoeder over een thema waarover de meningen zwaar verschillen. Hoe kom je de avond zonder kleerscheuren door?
Denkfouten
Net als je aan het voorgerecht wil beginnen, legt je zwager zijn complottheorie over een platte aarde op tafel. Hoe kan het dat hij stellig blijft, terwijl je voor zijn neus bewijs levert door het wijnglas van tafel te gooien? Linders analyseert allereerst wat een complottheorie eigenlijk inhoudt: ‘Het zijn theorieën over vijandige samenzweringen die (nog) niet bewezen zijn, waarbij mensen bepaalde patronen denken te zien of niet-bestaande verbanden leggen.’
Soms zijn er factoren die bijdragen aan hoe gevoelig iemand is voor deze theorieën. ‘Denk aan narcisme, een lage (media) geletterdheid of de mate waarin iemand om kan gaan met ambiguïteit en twijfel’, zegt Linders. Ook de neiging tot magical thinking speelt een rol. ‘Dat is het geloof in een causaal verband tussen eigen ideeën, gedachten en de buitenwereld.’
Aristoteles en tips
Nu helder is hoe het werkt, blijft de vraag hoe je kunt reageren op iemand die complottheorieën of zelfs misinformatie verspreidt. ‘Eigenlijk is de mensheid in al die jaren niet zoveel veranderd’, zegt Breij. ‘Je kunt dus zonder problemen Aristoteles of Cicero erbij halen als het gaat over communicatie en overtuiging. Als mensen alleen ratio zouden zijn, volstaan droge feiten misschien, zei Aristoteles. Maar we weten dat mensen meer zijn en dat er dus meer nodig is om te overtuigen.’
‘Schat goed in of het weerleggen van de feiten überhaupt mogelijk of zelfs nodig is’, stelt Breij. ‘Zijn er meer mensen aan tafel gevoelig voor deze informatie, beïnvloedt het mogelijk anderen? Dan kan het goed zijn om toch het gesprek aan te gaan. Stel dan ook vragen om te achterhalen waar het standpunt van de ander vandaan komt, en onderbouw je eigen informatie effectief. Dat wil zeggen dat je beelden gebruikt en duidelijke verbanden legt.’
Maar waarom zijn feiten en duidelijke cijfers niet genoeg? ‘Mensen die een sterke overtuiging hebben zijn vaak niet gevoelig voor nieuwe informatie’, aldus Linders. ‘Feiten en data doen hen sowieso minder dan een kleurrijk verteld verhaal. Een goede anekdote beklijft daarom altijd beter dan schermen met statistieken.’
Om een goede communicatie te bevorderen, heeft Breij nog een paar tips voorhanden. ‘Laat je ego thuis, zoek naar gedeelde waarden en wees duidelijk over je eigen dilemma’s en overwegingen. Onderschat een ander ook nooit, dus blijf vragen stellen.’ Daarbij noemt ze het van belang om grenzen te stellen. ‘Besef dat niet iedereen is te overtuigen. Soms is agree to disagree de beste aanpak.’
Bé Breij en Yvette Linders spraken eerder deze maand bij een ‘anti-polarisatie-workshop’ van Radboud Reflects, zie de link.
Winterspecial 'Hoop in donkere dagen'
In de decembermaand brengt Radboud Recharge een reeks verhalen voor hoop in donkere dagen. De serie schetst met tips en inzichten nieuwe perspectieven op de soms knellende kersttradities, maakt ruimte voor hoopvol onderzoek, en laat een wetenschappelijk licht schijnen op de somber makende tijdingen in het nieuws.
Contactinformatie
- Thema
- Actualiteiten, Gedrag, Persoonlijke ontwikkeling, Winterspecial