De Sire-campagne ‘Een praatje maakt je dag’ komt op een moment dat steeds meer mensen geneigd zijn zich terug te trekken op hun eigen eiland. We zitten in de trein met oortjes in, betalen onze boodschappen bij de zelfscankassa of bestellen ze via internet, halen pakketten op bij de automatische pakkettenbus, kunnen met onze pasjes geheel zelfstandig overal in en uit. We hebben niemand meer nodig.
En dat terwijl we van nature sociale dieren zijn. We hebben als soort altijd in groepen geleefd, samengewerkt, samen kinderen opgevoed, lief en leed gedeeld. We prijzen nu onze autonomie, maar mensen blijken het gelukkigst te zijn als ze zich verbonden voelen met anderen. Voor verbondenheid heb je geen diepgaande gesprekken nodig, die kan ook ontstaan in zogenoemde ‘minimale sociale interacties’: een praatje bij de bakker, met de kassière, mensen bij de bushalte of in de trein. Gewoon zomaar, even contact maken: glimlachen, iemand aankijken, babbelen over niks.
Onderzoekers[i] vonden aanwijzingen dat mensen gelukkiger zijn op dagen dat ze meer van dit soort minimale contacten hebben, dankzij een verhoogd gevoel van verbondenheid met anderen. Een nietszeggende interactie kan in feite véél zeggen, namelijk: we hebben contact, waarderen elkaar, we laten blijken dat we elkaar zien.
Niks mis met cliché’s
Veel mensen voelen zich geremd iemand aan te spreken omdat ze denken dat anderen er niet op zitten te wachten. Ze willen zich niet opdringen. Maar het onderzoek wijst erop dat het anderen goed doet. Hetzelfde geldt voor het maken van een compliment (ook door Sire aanbevolen): mensen doen het vaak niet omdat ze het idee hebben dat het voor de ander ongemakkelijk is. Maar anderen blijken het positief te waarderen, ze reageren erop, en het effect op beide betrokkenen is uiteindelijk positief.[ii]
Ook zeggen veel mensen moeite te hebben om een praatje te beginnen omdat ze niet oppervlakkig willen zijn. Waar moet je het over hebben? ‘Wat is het warm hè?’ Duh, dat weet die ander ook wel. Maar je moet het niet letterlijk nemen: in wezen zeg je met je woorden over het weer: ik wil even contact maken, we zitten in hetzelfde schuitje.
Hierin schuilt de kracht van zwakke, ogenschijnlijk onbeduidende contacten met anderen. In feite gaat het niet om wát je zegt, maar dát je iets zegt. Cliché’s, dooddoeners en nietszeggende woorden: prima. Woorden zijn als het ware de draad waarmee je je verbindt met anderen. Het maakt niet zoveel uit van welk materiaal die draad is, wélke woorden je kiest. Je kunt heel basale, diep menselijke behoeftes – aan verbondenheid, betrokkenheid en vertrouwen – bevredigen met kleine onbenullige babbels.
Sociaal gehandicapt
Toch zitten we vaak liever veilig met onze snufferd achter onze telefoon – terwijl sociale media een praatje bij de koffieautomaat echt niet kunnen vervangen.[iii] Veel jonge mensen communiceren nu zelfs zoveel via de smartphone dat ze liever hun vriendje appen dat ze voor de deur staan dan dat ze aanbellen. Want dan moeten ze de ouders begroeten: veel te spannend.
Dat is eeuwig zonde, want als kleine dagelijkse live contacten buiten je comfortzone komen te liggen, kun je de vaardigheid uiteindelijk geheel verleren: Use it or lose it. Als we het ongemakkelijk vinden en eraan toegeven, raken we op den duur ernstig sociaal gehandicapt.
De uitnodiging van Sire is dus hard nodig. De campagne biedt zelfs een originele ingang voor een praatje, want je kunt tegen de eerste de beste wildvreemde zeggen: “Heb je ook die campagne gezien over een praatje maken? Ik vind het lastig, maar ik wilde het toch eens proberen… Enneh … daar ben ik nu mee bezig!"
Even kletsen over niks – het weer, het uitzicht in de trein, iemands tas of jas die je mooi vindt – doet ons goed. Het is misschien zelfs cruciaal in een tijd dat veel mensen zich eenzaam voelen of zich zorgen maken over polarisatie. Doordat het nergens over gaat, merk je ook niets van ideologische en politieke tegenstellingen, en ontdek je dat je met iedereen wel íets gemeen hebt. Zo kan een praatje over niks het verschil maken tussen een drukke baaldag en een dag waar je met plezier op terugkijkt. Waarin smalltalk groot kan zijn.
Dit artikel is gedeeltelijk ontleend aan een column uit de laatste bundel van Roos Vonk, O nee dit gaat over mij.
[i] Sandstrom, G. M., & Dunn, E. W. (2014). Is efficiency overrated? Minimal social interactions lead to belonging and positive affect. Social Psychological and Personality Science, 5(4), 437-442.
[ii] Zhao, X., & Epley, N. (2021). Insufficiently complimentary?: Underestimating the positive impact of compliments creates a barrier to expressing them. Journal of Personality and Social Psychology, 121(2), 239.
[iii] In real life: https://www.roosvonkblog.nl/irl/