Parkinson komt niet vaker voor bij eeneiige tweelingen
In diezelfde periode, en in hetzelfde Parkinson Institute in Sunnyvale, Californië, deed ook onderzoeker Carlie Tanner belangrijk werk. Bloem: 'Haar hypothese was simpel: als Parkinson een erfelijke ziekte is, dan zouden eeneiige tweelingen die identiek DNA delen, de ziekte veel vaker allebei moeten krijgen dan twee-eiige tweelingen, zoals we bijvoorbeeld zien bij diabetes.' Maar dat bleek niet zo te zijn.
'Daardoor kwamen er bijna tegelijkertijd twee enorme doorbraken uit hetzelfde lab,' vertelt Bloem. 'Het onderzoek van Langston liet zien dat een externe stof Parkinson kan veroorzaken, en het werk van Tanner dat erfelijkheid slechts een beperkte rol speelt. Samen wezen die ontdekkingen onmiskenbaar naar de omgeving als belangrijkste oorzaak.'
Die inzichten vormden het startpunt voor nieuw onderzoek naar pesticiden. 'Toen onderzoekers proefdieren aan die middelen blootstelden, ontwikkelden ze Parkinsonachtige verschijnselen, en trad beschadiging op aan juist de zwarte stof in de hersenen, het gebied dat betrokken is bij Parkinson.' Volgens Bloem is dit overtuigend bewijs van een causaal verband.
Parkinson komt voor in clusters
Een derde belangrijke studie komt van de Canadese neuroloog André Barbeau, die in 1987 in de provincie Quebec onderzocht in hoeverre de omgeving een rol speelt bij het ontstaan van Parkinson. Als de ziekte gelijkmatig over de regio verspreid zou voorkomen, zou dat wijzen op een erfelijke of willekeurige oorzaak. Maar dat bleek niet het geval: Parkinson kwam juist voor in duidelijke clusters.
Die clusters lagen bovendien precies in gebieden waar hoge concentraties bestrijdingsmiddelen in het grondwater werden gevonden, een derde sterke aanwijzing dat omgevingsfactoren een causale rol spelen.
Een oproep aan de politiek
'Het meest hoopvolle,' zegt Bloem, 'is dat Parkinson minstens voor een deel – en ik denk zelfs grotendeels – te voorkomen lijkt. Dat is revolutionair: een hersenziekte die we kunnen voorkomen door beter milieubeleid.' Toch wordt daar nauwelijks in geïnvesteerd. 'In de VS gaat maar 2 procent van het Parkinsononderzoek naar preventie. Daarentegen worden miljarden besteed aan behandelingen in plaats van aan het dichtdraaien van de kraan.'
Volgens hem is het daarom tijd voor een omslag: 'We wachten in de zorg tot het misgaat en dan grijpen we in met dure oplossingen. Terwijl je met preventie gigantisch leed én kosten kunt besparen.' Nederland doet het iets beter dan veel andere landen. 'Sommige giftige stoffen, zoals bijvoorbeeld Paraquat, zijn hier verboden, en daardoor lijkt de groei iets af te vlakken, zeker ten opzichte van landen als de VS of China waar de vervuiling van de omgeving veel ernstiger is', zegt Bloem. 'Maar ook in Nederland komen er jaarlijks nog steeds duizenden patiënten bij. Dat is dus absoluut geen reden om achterover te leunen.'
Draag ook bij aan dit onderzoek door te doneren aan het Radboud Fonds.
