Intensivist Hugo Touw hoeft niet lang na te denken met welke samenwerkingspartner hij ‘het veld’ in wil om zijn inzet voor goede gezondheid en welzijn te illustreren: met Wendy Broeren, bij de regionale GGD belast met de zorg voor de mensen die noodgedwongen op straat moeten leven.
Werken aan een duurzame wereld is geen sprintjes trekken
Werken aan gezondheid is meer dan mensen beter maken. Het is ook en vooral zorgen dat mensen kunnen leven op een gezondere aarde. Vanuit die gedachte werkt onderzoeker en intensivist Hugo Touw aan een betere en duurzamere gezondheidszorg. ‘Er komen mensen op de intensive care die veel te lang op hulp hebben gewacht.’ Touw gaat op pad met Wendy Broeren, in GGD Gelderland-Zuid dagelijks doende met de gezondheidszorg voor mensen die op straat moeten leven.
Touw en Broeren spreken af onder de Waalbrug, een van de werkgebieden waar Broeren haar rondes maakt om ‘haar’ mensen aandacht te geven. Aan de uiterste rand van de vlakte onder de brug valt haar oog op een slaapzak. Ligt er ook nog iemand onder? ‘Dat kan eigenlijk niet’, zegt Broeren. ‘Als het licht wordt, moeten de daklozen hun slaapplek verlaten. Anders veegt de politie ze wel weg.’
Ze gaat een kijkje nemen en treft onder de slaapzak een man aan. Ze kent hem - hij heet Adam - zoals ze alle daklozen kent. Na een praatje kan ze een taak toevoegen aan haar werklijst: Adam hoort hier weliswaar niet te liggen, maar heeft geen toegang meer tot de dagopvang, vanwege een opgelegde schorsing van vier maanden na een geweldsincident in de opvang. ‘Vier maanden is wel erg lang’, zegt Broeren. Ze neemt zich voor bij de opvang te informeren of die termijn wel klopt. ‘Misschien zijn het maar vier weken en heeft Adam het niet goed begrepen. Als dat zo is, koppel ik dat zo snel mogelijk bij hem terug. Hier kun je toch niet de hele dag blijven liggen.’
Hugo Touw mengt zich bij Adam en Broeren. Medische zorg hoeft hij nu niet te verlenen, maar hij grijpt de kans om de mens te zien achter de patiënten die hij in zijn dagelijks werk pas tegenkomt op een bed op de intensive care. Regelmatig biedt het Radboudumc de daklozen zo’n bed, ook al zijn ze onverzekerd en is zo’n bed peperduur. Touw staat stil bij een man die op straat leefde en momenteel een ic-bed bezet. ‘Vaak ligt zo iemand er een paar weken. Het zijn doorgaans zorgmijders, of ze weten soms niet dat ze zonder verzekering toch de hulp kunnen krijgen van huisartsen of van ons ziekenhuis. Dan zijn ze te laat, terwijl op tijd een kuur met antibiotica veel leed had kunnen voorkomen.’ Het is voor Touw belangrijk om ook nu weer met eigen ogen te kunnen zien waar ‘zijn’ patiënten vandaan komen. ‘Ik wil terug naar de bron. Precies op deze plekken moeten we de problemen zien op te lossen. Er zit zoveel leed in het systeem.’
Broeren wordt voor even een daklozengids, loodst langs de voor haar bekende plekken. Bij de brug kijkt ze tijdens haar dienstrondes met een verrekijker over de Ooijpolder, turend naar tentjes. In het talud bij de opgang van de Waalbrug wijst ze naar een open plek, onzichtbaar voor de talloze en achteloze voorbijgangers. ‘Daar staat vaak een tentje, de vrouw is nu weg.’ Touw gaat nu ook beter kijken en wijst op een stoel in een open plek in de begroeiing. ‘Leeft daar ook iemand?’ Ziekmakend, luidt het oordeel. Ja, ook daar leeft iemand, weet Broeren: ze kent haar pappenheimers en weet de getallen: alleen al Nijmegen telt 180 mensen op de ‘buitenslaperslijst’ (eind 2023).
Toegankelijke gezondheidszorg
Touw en Broeren hanteren een brede kijk op gezondheidszorg. Lees: het is meer dan alleen mensen beter maken. Broeren is met name gecharmeerd van het streven naar ‘algemeen toegankelijke gezondheidszorg en ontwikkeling’. ‘Ik ben toch opgeleid met de waarde dat de zorg voor iedereen gelijk moet zijn, ongeacht wie je bent of uit welk land je komt. Iedereen moet de zorg kunnen krijgen die nodig is.’ Het leven op straat is een spiraal naar beneden: ‘Laatst maakten we mee dat een kind werd geboren met ouders die op straat leven. Hoe kun je dan gezond opgroeien, gezond eten?’
Touw beaamt: het sluit precies aan wat hij bedoelt om de zorg aan te pakken bij de wortel. ‘Tijdig behandelen voorkomt escalatie in de behandeling, en dat moet voor iedereen kunnen gelden. Het voorkomt leed en bespaart geld.’
Cijfers wijzen uit dat wereldwijd een miljard mensen leed ondergaan omdat ze geen adequate toegang hebben tot de gezondheidszorg. En dat zijn dus tevens de mensen die moeten leven in een wereld die juist ziek máákt, zoals de daklozen onder de Waalbrug.
Goede zorg maakt niet alleen deze mensen beter, maar vermindert ook problemen in de samenleving. Zo wijst Touw op de overlast op straat en diefstal. ‘Als de basis op orde is kun je dit voorkomen. Iedereen moet genoeg geld en mogelijkheden krijgen voor een dak boven je hoofd en om gezond te kunnen eten, er gaan zelfs in dit land kinderen naar school zonder een goed ontbijt. Dat is oneerlijk.’
‘De verwaarlozing van deze mensen is ook een verlies aan potentieel’, zegt Broeren. ‘Je moet alle mensen in hun kracht willen zetten. Ook ogenschijnlijk verwarde mensen hebben hun kwaliteiten.’
Hoop en volharding
Problemen met gezondheid zijn dermate verknoopt met het systeem, met klimaat en sociale rechtvaardigheid, dat voor hoop nauwelijks nog plaats lijkt te zijn. ‘Het lijkt inderdaad soms dweilen met de kraan open’, zegt Broeren bij de rondgang langs de tentjes en slaapzakken nabij de Waalbrug. Koester je zegeningen, zo memoreert ze haar bijstand aan een man die ze op straat aantrof met aanhoudende hoofdpijn. Ze wist de man door de zorgketen te loodsen, waarbij een fatale hersentumor werd gediagnosticeerd. Weer een halte verder hielp ze de man, dankzij een welwillende woningbouwvereniging, aan een woning. ‘De vereniging had een seniorenwoninkje over, daar kon hij terecht en heeft hij nog drie maanden waardig kunnen leven.’ Twee mensen stonden aan zijn graf, naast Wendy ook de dochter van de man. ‘Je kunt soms heel veel betekenen, en daar denk ik dan weer aan als het werk je moeilijk valt.’
Hoop hangt voor Touw samen met zelfinzicht, plus een inzicht in de complexheid van de materie. Dit bewustzijn voorkomt dat je je eigen teleurstellingen organiseert, zegt hij: ‘Werken aan een duurzame wereld is geen sprintjes trekken, het is een marathon, het vraagt om volharding.’
Uit het boek: 'De kracht van verbinding'
Dit artikel is een verkorte versie van een hoofdstuk uit de inspiratiebundel De kracht van verbinding.
Smeltend poolijs, snel slinkende biodiversiteit, hittegolven en overstromingen, nog steeds armoede en onrecht in grote delen van de wereld. Geen redden meer aan? Juist wel. Het boek De kracht van verbinding van de Radboud Universiteit laat studenten, docenten en professionals zien wat ze vanuit hun eigen discipline kunnen betekenen voor een duurzamere planeet.
Contactinformatie
- Thema
- Duurzaamheid, Gedrag, Persoonlijke ontwikkeling, Samenleving