Podcast
Dinsdag 13 mei 2025 | 19.30 -22.15 uur | LUX, Nijmegen | Radboud Reflects en LUX. Bekijk de aankondiging.
Verslag
Door Liesbeth Jansen
Cultuurwetenschapper László Munteán begon met een korte introductie over de documentaire en de maker ervan: Victor Kossakovsky is geboren in Sint Petersburg. Hij is oorspronkelijk opgeleid als cameraman en dat zie je terug in zijn films omdat beelden een cruciale rol spelen. Toen hij filmmaker werd, lag zijn interesse vooral bij de alledaagse aspecten van het dagelijks leven. Hij is bijvoorbeeld erg geïnteresseerd in de kracht van de blik. In de loop van zijn carrière verschoof zijn focus op kleine details van onbelangrijke scènes naar globale dimensies. Het werd eerst transnationaal, toen transcontinentaal en nu zelfs planetair. Architecton problematiseert mens-niet-mens relaties en interacties.
Meditatie en boodschap
Na de film ging Munteán er dieper op in met moderator Liesbeth Jansen. Wat is de belangrijkste boodschap? Munteán zei dat het tweeledig lijkt: aan de ene kant is het een meditatie waarin de camera en de filmmaker een nederige positie hebben in het gewoon volgen van materialen. En aan de andere kant is er een kritische toon en een milieubewuste boodschap die belangrijk is. Maar ik vond dit een beetje teleurstellend, omdat het gesprek met de architect een beetje plat en oppervlakkig overkwam. Hierdoor leek het alsof de boodschap gereduceerd werd tot ‘beton is slecht’. Dit geldt vooral voor de scène na het gesprek met de architect: Ik vond het erg vreemd dat de kritiek op beton - een pleidooi voor minder afval en milieuschade - werd gevolgd door een scène waarin beton werd gebruikt om van een door een aardbeving getroffen stad een herdenkingsplaats te maken.
Een gevoel van onbehagen
Hoewel de film verbluffend mooi is, laat hij me achter met een gevoel van onbehagen, en dat heeft alles te maken met het onderwerp van vanavond, het verschil tussen ruïne en puin: de film opent met Oekraïne, met beschadigde gebouwen van geprefabriceerde betonarchitectuur, en dan beweegt de camera naar scènes uit de oudheid. Dit onderscheid tussen puin dat tot op zekere hoogte te dicht bij ons staat, en de plek van oude tempels die in een gedehistoriseerd vacuüm wordt achtergelaten - dat vond ik verontrustend.