Gelukkig alleen. Het tijdperk van de single | Lezing en gesprek met sociaal psycholoog Johan Karremans

Meer singles

De avond stond in het teken van kennis over relaties en implicaties voor singles. Tegenwoordig zijn veel meer mensen alleenstaand dan vroeger. Dit blijkt volgens Karremans uit de cijfers van het CBS. De laatste peiling die het CBS heeft afgenomen was in 2017. Toen was dertig procent van alle huishoudens alleenstaand. Naar verwachting wordt dit alleen nog maar meer, met als gevolg dat in 2050 dit percentage zal oplopen tot de helft van alle Nederlandse huishoudens. 

Daarbij zien we dat de keuze om single te zijn afhankelijk is van leeftijd en geslacht. Uit de cijfers blijkt namelijk dat vijfennegentig procent van alle single volwassenen onder de dertig toch een relatie wil. Bij de categorie veertig tot vijftig jaar wordt dit iets minder en vanaf de vijftig zien we een groot verschil. In deze laatste leeftijdscategorie zien we echter ook een verschil in sekse. Zo zijn vrouwen van die leeftijd minder geïnteresseerd in een (nieuwe) relatie dan mannen van die leeftijd. Volgens Karremans komt dit doordat het welbevinden van mannen vaak afhankelijker is van de relatiestatus dan dat van vrouwen.

Waarom willen mensen een relatie?

Karremans gaf hier drie redenen voor. De eerste reden heeft te maken met de evolutie en de reproductie. Mensen gaan langetermijnrelaties aan vanwege de evolutie, omdat dit de overlevingskansen voor het nageslacht vergroot. Twee opvoeders die elkaar steunen hebben immers statistisch gezien meer overlevingskans dan één opvoeder. Het feit dat een groot percentage van de singles toch een relatie wil, kan dus worden herleid tot onze evolutionaire drang tot een relatie.

Een andere reden is dat een relatie een bron van veiligheid, sociale steun en welbevinden vormt. Dit heeft te maken met hechtingstheorieën. Het hebben van een partnerrelatie komt overeen met de relatie tussen opvoeder en kind. Dit lijkt op het eerste oog misschien wat vreemd, maar de overeenkomsten tussen deze relaties zijn enorm. 

Bij een veilige hechting helpt de ouder het kind bijvoorbeeld met de regulatie van stress. De ouder is aanwezig en beschikbaar en helpt het kind op die manier om te gaan met stress en biedt een gevoel van veiligheid. Bij een onveilige hechting zijn de ouders vaak afwezig of is de beschikbaarheid erg wisselend. Hierdoor leert het kind minder goed om te gaan met stress en kan het kind geen veiligheid vinden bij de opvoeders. 

Beide hechtingsstijlen hebben gevolgen voor onze latere relaties. Met name in het geval van een onveilige hechtingstijl zien we dat dit vaak tot problemen leidt. Zo stelde Karremans “Mensen die onveilige hechting hebben meegemaakt in hun jeugd nemen dit mee in hun toekomstige relaties en dat kan allerlei vertrouwensproblemen met zich meebrengen.” Een gezonde relatie daarentegen heeft een positief effect op ons welbevinden. Het kan bijdragen aan stressregulatie en zelfs aan onze fysieke gezondheid.

De laatste reden waarom we een relatie willen, heeft te maken met de zogenaamde self-expansion theorie. Deze theorie zegt dat één van onze behoeften zelf-expansie is. Dit is de behoefte constant in ontwikkeling te zijn, om nieuwe dingen te leren en een soort ‘excitement’ te ervaren. Volgens deze theorie is een van de manieren om dit te ervaren het aangaan van een intieme relatie waarin je nieuwe dingen leert. 

Waarom kiezen mensen er dan voor om single te zijn?

Een van deze verklaringen is dat vrouwen tegenwoordig minder (financieel) afhankelijk zijn van mannen binnen heterogene relaties. Hierdoor is single zijn een mogelijkheid geworden die voorheen nog ondenkbaar was. Een andere reden is dat er sinds de opkomst van het internet en online datingapps er veel meer keuze is. Een gevolg hiervan is choice overload. Het wordt hierdoor moeilijker te kiezen en het zorgt er volgens Karremans voor dat we minder tevreden zijn met onze keuzes. Hierdoor leggen we de lat veel hoger. Hoe meer keuzes er zijn, hoe kritischer we in feite worden.

Wat maakt een single leven gelukkig en gezond?

De belangrijkste factor in wat een gezond en gelukkig leven met zich meebrengt, is het ervaren van sociale steun. Sociale steun kan een positief effect hebben op onze mentale en fysieke gezondheid. Zo heeft een gebrek aan sociale steun enorme impact op een verminderde levensverwachting. Sociale steun heeft dus veel impact op onze gezondheid, ons welbevinden en onze levensverwachting. 

Tot slot, concludeerde Karremens dat het niet uitmaakt of je single bent of dat je een relatie hebt, het gaat er uiteindelijk om of je sociale steun kunt ervaren. Het is van groot belang om aan deze fundamentele behoefte te voldoen. Als er aan die behoefte voldaan wordt, kun je gelukkig zijn als single en zelfs gelukkiger dan mensen in een relatie waarbinnen die behoefte niet bevredigd wordt. De relatiestatus verklaart dus niet zoveel, maar het voldoen aan deze behoefte wel. 

Aankondiging

Het aantal Nederlandse singles stijgt in rap tempo. Naar verwachting is in 2050 de helft van alle Nederlandse huishoudens alleenstaand. Wat zegt deze ontwikkeling over onze kijk op relaties en intimiteit? Wordt het singleleven nog te vaak gezien als een tussenvorm naar een toekomstig gezinsleven? Is onze samenleving wel voldoende ingericht op alleenstaanden? En hoe kunnen singles dezelfde mate van emotionele steun, sociale verbondenheid en intimiteit ervaren? Kom luisteren naar sociaal psycholoog Johan Karremans over de toekomst van de single.

Het gaat écht goed

Voor veel singles voelt het alsof ze op familiefeestjes moeten uitleggen dat het écht goed met ze gaat. Single zijn is niet voor iedereen een keuze. Maar steeds meer mensen kiezen er bewust voor om partnerloos door het leven te gaan. Wat verklaart precies deze opmars? En ondanks de opkomst van singlereizen en eenpersoonsproducten blijft onze samenleving sterk gericht op koppels en gezinnen, met belastingvoordelen, rituelen en sociale activiteiten die voornamelijk daarop afgestemd zijn. Hoe kunnen we ervoor zorgen dat singles evenveel ruimte en erkenning krijgen?

Maakt een relatie gelukkiger?

Verschillende onderzoeken laten zien dat mensen in een relatie gemiddeld gelukkiger zijn. Ze ervaren bijvoorbeeld meer emotionele steun, sociale verbondenheid en intimiteit. Maar betekent dit automatisch dat alleenstaanden het op deze vlakken maar met minder moeten stellen? Psycholoog Johan Karremans vertelt over de positieve welzijnseffecten van relaties, en verkent hoe singles dezelfde positieve effecten kunnen realiseren, zonder dat een romantische relatie daarvoor noodzakelijk is. Kom luisteren, stel vragen en denk mee over de toekomst voor singles.

Over de spreker

Johan Karremans is hoogleraar Sociale psychologie van interpersoonlijke relaties aan de Radboud Universiteit. Zijn onderzoek richt zich op de factoren die het succes en falen van interpersoonlijke relaties bepalen. Wie zijn beter om gezonde relaties te onderhouden (bijvoorbeeld met een romantische partner), en wat zijn de specifieke processen binnen een relatie die een goed functionerende relatie typeren.