Mind Your Words. Censorship at US Universities | Actualiteitencollege met politicoloog Chris Nijhuis en neurowetenschapper Fleur Zeldenrust

Op de vraag van Van Caspel welke ontwikkelingen we zien, opende Zeldenrust met een grimmig voorbeeld: "Bepaalde subsidies met diversiteitsclausules of die over diversiteit gaan, zijn gekort. Gebaseerd op een nogal domme woordzoeker die zich ook richt op onderzoek dat niets te maken heeft met de onderwerpen die de overheid wil verbieden." Nijhuis voegde eraan toe dat de situatie verder ging dan alleen de gemarkeerde woorden en beschreef het als “een groot conflict tussen de overheid en universiteiten.”

Volgens Nijhuis heeft de Amerikaanse overheid, met name onder de regering Trump, beschuldigingen van antisemitisme gebruikt als instrument om beperkingen op te leggen aan universiteiten zonder langs het Congres te gaan. “Ze omzeilen het Congres en de rechtbanken en nemen de macht over van andere takken,” verklaarde hij. Instellingen worden bedreigd met het verlies van federale financiering tenzij ze voldoen aan nieuwe toezichtseisen, zoals het stopzetten van onderzoek op specifieke gebieden en het onder toezicht plaatsen van afdelingen.

Ideologie en controle

Van Caspel vroeg wat Trump hoopt te bereiken met dergelijk beleid. Nijhuis verbond de kwestie met een bredere politieke agenda: populisme, autoritarisme en anti-woke- ideologie. “Populisme is anti-elitair en anti-pluralistisch,” legde hij uit. Onderzoek en openbare instellingen worden een doelwit, vooral wanneer ze termen als “seks”, ‘racisme’ of “divers” gebruiken. Deze woorden worden gezien als vertegenwoordigers van “speciale belangen”, die door populistische verhalen worden behandeld als bedreigingen voor de eenheid van “het volk”.

Zeldenrust beschreef de resulterende sfeer in de Amerikaanse academische wereld als chaotisch en angstig. “Ze staan in paniekmodus,” zei ze. "Het verbaast me dat ik hier sta als STEM-onderzoeker. Het meeste onderzoek was een paar maanden geleden nog niet controversieel." Ze benadrukte de absurditeit van het huidige klimaat: “Het feit dat het nu op de een of andere manier controversieel is om onderzoek te doen naar een geneesmiddel tegen kanker, is gek.”

Beide sprekers benadrukten het groeiende risico voor de wetenschappelijke geloofwaardigheid. “Ze ondermijnen de reputatie van onderzoek en wetenschap,” zei Nijhuis. Zeldenrust voegde eraan toe dat haar team onderzoekstitels moest censureren om zwarte lijsten te voorkomen. “Alleen al het hebben van dit woord in de titel is plotseling controversieel.”

Toen Van Caspel betwistte of dit neerkwam op toegeven, erkende Zeldenrust de spanning. “Ik snap dat punt, maar ik wil er ook voor zorgen dat de bestaanszekerheid van mijn collega's in orde is.” Nijhuis constateerde een verontrustende ontwikkeling: “We zien nu voor het eerst academische vluchtelingen uit de VS.” Zeldenrust vergeleek de situatie met de newspeak in Orwells 1984.

Transatlantische impact

De discussie verschoof naar Europa, waar een recente enquête in Nederland lokale implicaties onthulde. Zeldenrust legde uit hoe Nederlandse universiteiten verstrengeld zijn met Amerikaanse data-infrastructuur en tech-platforms. “We zijn afhankelijk van techbedrijven,” zei ze. Ze wees echter op een zeldzaam voorbeeld van autonomie aan de Radboud Universiteit: "We slaan onze eigen onderzoeksdata op de Radboud Universiteit op, wat betekent dat we er eigenaar van zijn. Dat is vrij uniek."

Op de vraag of het standpunt van Trump over vrije meningsuiting in tegenspraak is met deze acties, antwoordde Nijhuis: “Dit argument wordt vooral gebruikt als wapen om meningen die je leuk vindt te verkiezen boven meningen die je niet leuk vindt.” Hij noemde Elon Musk's overname van Twitter - nu X - als voorbeeld.

Toch is er weerstand aan het ontstaan. “Harvard verzet zich tegen wat zij duidelijk illegale acties noemen,” zei Nijhuis. "Dat is heel belangrijk, want ze hebben veel macht. Dit kan andere instellingen ertoe aanzetten om ook op te staan." Zeldenrust vroeg zich hardop af of de academische wereld zijn eigen vorm van verzet zou kunnen overnemen: "Zouden we niet hetzelfde kunnen doen en woorden als ‘diversiteit’ in elk onderzoeksartikel kunnen zetten?

Ze benadrukte ook de les die dit moment biedt: “Wat positief is aan wat er gebeurt, is dat we ons nu realiseren dat er een reële dreiging is als we onze eigen gegevens niet bezitten.” Zeldenrust stelde voor dat de volgende stap zou kunnen zijn om onze eigen privé-e-mail in te voeren.

Vrijheid verdedigen

Van Caspel sloot af met de vraag wat er gedaan kan worden aan de afnemende academische vrijheid, ook in Nederland. Zeldenrust riep universiteiten op om in actie te komen: "Zet dit onderwerp op de agenda. Push die boodschap." Nijhuis benadrukte de noodzaak van een principiële verdediging van het open discours: “Het is belangrijk om op te komen voor rechten van mensen waar je het niet mee eens bent.” Hij waarschuwde voor passieve meegaandheid: "De eerste regel om autoritarisme te bestrijden is om niet bij voorbaat te gehoorzamen. Ik zie dat nu op sommige plaatsen op de universiteit gebeuren."

Zeldenrust herhaalde die boodschap met een oproep om de academische dialoog te behouden. "De universiteit zou een voorbeeld moeten zijn van open discussie tussen mensen die het niet met elkaar eens zijn. Als we dat hier niet kunnen doen, kunnen we het nergens doen."

Aankondiging

Welke invloed heeft de censuur van zogenaamde ‘woke’ woorden op Amerikaanse universiteiten en de academische wereld in het algemeen? Zwart, uitsluiting, vooringenomenheid, gemarginaliseerd, sekse—dit zijn slechts enkele van de vele woorden die de regering-Trump uit de publieke en academische discussie zou willen verbannen. Dit heeft een grote impact op verschillende onderzoeksgebieden. Sommige studies verliezen zelfs hun financiering en moeten worden stopgezet. Wat zijn de gevolgen? Leer van politicoloog Chris Nijhuis en neurowetenschapper Fleur Zeldenrust over de strijd tussen Trump en de Amerikaanse universiteiten.