Missile Attacks on Iran. What Are the Consequences? | Avond-actualiteitencollege met politicoloog Bertjan Verbeek en Midden-Oosten deskundige Nora Stel

Aanvallen en staakt-het-vuren

Op 13 juni 2025 viel Israël aartsvijand Iran aan. Israël rechtvaardigde de doelgerichte aanvallen op het Iraanse atoomprogramma, Iraanse wetenschappers en hoge militairen met een beroep op zelfverdediging naar aanleiding van verhoogde nucleaire dreiging vanuit Iran. Na dagen aanvallen over en weer tussen Iran en Israël mengde op 22 juni ook de Verenigde Staten zich in de strijd door Iran te bombarderen.  

Na twaalf dagen oorlog volgde een staakt-het-vuren. Gespreksleider Liesbeth Jansen vroeg aan de Radboudwetenschappers of de oorlog met deze wapenstilstand ten einde is. Midden-Oosten-expert Nora Stel ziet in de regio veel opluchting en verbazing over het feit dat de situatie niet verder is geëscaleerd. Maar we hebben de laatste tijd vaker wapenstilstanden gezien in de regio, die ook weer van tafel gingen. Daardoor blijft de situatie onzeker, legde Stel uit. Hoogleraar internationale betrekkingen Bertjan Verbeek vraagt zich af hoe Iran zal reflecteren op wat er is gebeurd. Hij wees er vanavond op dat Iraanse burgers door de recente aanvallen de fragiliteit van hun land hebben ervaren: het luchtafweersysteem bleek zwak. 

Momentum

Jansen vroeg naar het momentum van de aanvallen op Iran. Vormt Iran daadwerkelijk een acute nucleaire dreiging, zoals Israël beweert? Stel meent van niet. Ze lichtte toe dat Amerikaanse inlichtingen uitwijzen dat Iran nog maanden van een atoombom verwijderd is, en dat Iran bovendien niet de intentie heeft om die bom nu te maken. Dat Israël Iran nu toch heeft aangevallen, heeft volgens Stel mede te maken met de situatie in de Gazastrook. Het idee dat deze aanval een afleidingsmanoeuvre van de situatie in Gaza is, leeft bij veel van haar contacten in onder andere Libanon en Syrië. Verbeek leek het met Stel eens te zijn, maar benadrukte ook dat er toch wel veel onzekerheid is over de mate waarin Iran een nucleaire bedreiging is. En hij wees erop dat Israël deze aanval al meer dan twee jaar geleden gepland heeft, zelfs al vóór 7 oktober 2024.

Wie komt er als winnaar uit de bus van deze luchtaanvallen? Stel legde uit dat zowel Israël als Iran de overwinning opeisen. Het Iraanse regime vindt alleen al het doorstaan van de aanvallen een overwinning, omdat Iran de zwakkere partij zou zijn. Tegelijkertijd vindt premier Netanyahu de materiële schade aan Iran een overwinning voor zijn eigen Israël. En misschien is de inmenging van de VS in het conflict wel Israëls grootste overwinning, wierp Stel op.

Framing

Stel legde uit dat Iran duidelijk de zwakkere partij is in dit conflict. Ze wees niet alleen op de context van recente Israëlische aanvallen op Hezbollah en Syrië, maar ook op de grote nucleaire macht van Israël. Maar toch zien Westerse landen Israël als de underdog van deze regio, ziet de Midden-Oosten-expert. Jansen merkte op dat ze weinig verrassing of angst heeft gezien toen ook Amerika zich op het strijdtoneel begaf. Hoe kan dat? Verbeek denkt dat dit te maken heeft met de spitsvondigheid waarmee Israël Westerse landen ervan heeft overtuigd dat Iran de grote vijand is. 

Verandering in de regio

Gespreksleider Jansen bracht het onderwerp op het doel van de recente aanvallen op Israël. Trump heeft het steeds over een “regime change” in Iran. Echter, Stel denkt dat het de VS minder te doen is om een verandering van het regime in Iran, dan om een verandering in de hele regio. Ze willen een hegemonie van Israël en de VS in het Midden-Oosten, opgelegd door militaire kracht. Verbeek beaamde dit. Hij vermoedt dat bijvoorbeeld Saoedi-Arabië in de toekomst minder snel dominantie van Israël in de regio zal toestaan, en tegenwicht zal willen bieden. En dat is interessant om in de gaten te houden, want Saoedi-Arabië heeft grote economische belangen om de relatie met Israëls bondgenoot Amerika goed te houden. 

Dubbele standaard

Via de gevolgen van de aanvallen voor handel in de regio kwam het drietal te spreken over Rusland, de bondgenoot in oorlog waar Iran veel wapens aan levert. Verbeek legde uit dat Rusland graag impact heeft in het Midden-Oosten. In het verleden heeft Rusland ook een belangrijke rol gespeeld in de onderhandelingen over het nucleaire programma van Iran. Die rol zou Rusland graag opnieuw willen spelen. 

Stel vulde aan dat Rusland de situatie kan aangrijpen om dubbele standaarden aan te wijzen: Westerse landen hebben er problemen mee dat Rusland zonder directe aanleiding Oekraïne binnenviel, maar momenteel hebben ze weinig problemen met de aanval van Israël op Iran. Dat deze lijntjes tussen deze twee oorlogen worden getrokken, vindt Stel diplomatiek gezien erg interessant. Verbeek was het met haar eens. Hij denkt dat het argument van de dubbele standaard vooral goed werkt in het mondiale zuiden: waarom mag het ene land wel nuleaire wapens krijgen, en het andere niet?

Diplomatieke oplossingen?

Zijn er nog diplomatieke oplossingen mogelijk, vroeg gespreksleider Jansen? Stel denkt dat onderhandelen de enige mogelijkheid is om vooruit te gaan. Maar ze ziet wel dat de prikkel om samen om tafel te gaan voor Iran kleiner is geworden door de recente aanvallen. Verbeek beaamde dit. Hij wees erop dat Iran nu in ieder geval wat verder weg is van een atoombom. Echter, Stel is sceptisch: Iran is misschien vertraagd, maar het wordt alleen maar aantrekkelijker om zichzelf nucleair te kunnen verdedigen.

Aankondiging

Op 13 juni 2025 werd de wereld opgeschrikt door een aanval van Israël op Iran. Naast complexen van het Iraanse atoomprogramma waren ook vooraanstaande wetenschappers uit het kernprogramma en hoge militairen doelwit van de luchtaanvallen. Dit was het begin van raketaanvallen over en weer waarin ook de VS Iran bombardeerde. Waarom gebeurt dit, en waarom nu? Wat zijn de gevolgen voor de regio en voor de verhoudingen wereldwijd? Kom luisteren naar politicoloog Bertjan Verbeek en Midden-Oosten deskundige Nora Stel over de achtergronden van dit conflict.

Nucleaire dreiging

Israël claimde dat de aanval noodzakelijk was uit zelfverdediging, met het oog op een verhoogde nucleaire dreiging vanuit Iran. Iran reageerde woedend en stelde dat er met deze aanvallen een rode lijn was overschreden omdat er ook nog diplomatieke gesprekken werden gevoerd met Amerika. Er volgden een aantal dagen van raketaanvallen over en weer waarin de grote vraag was of de VS zou ingrijpen. Dat gebeurde op 22 juni. Volgens Trump was het een groot succes, , een claim die volgens deskundigen nauwelijks te verifiëren is.

Gevolgen voor de wereld

Hoe nu verder? Het staak het vuren werd binnen enkele uren alweer geschonden. Wat wil Israël? Wat kan Iran? Wat gaat Trump doen nu Israël niet doet wat hij zegt? Wat kunnen de gevolgen zijn voor de toch al instabiele situatie in de regio? Wat zijn de gevolgen voor Gaza en Palestina? Welke gevolgen gaat dit hebben voor de relaties op het wereldtoneel? Wat gaan wij hier in het Westen van merken? Bertjan Verbeek en Nora Stel gaan over deze en aanverwante vragen in gesprek. Kom ook en stel je eigen vragen! 

De voertaal is Engels. 

Over de sprekers

Nora Stel is universitair docent aan het Centrum voor Internationaal Conflict-Analyse & Management van de Radboud Universiteit. Ze onderzoekt bestuur en politiek in conflictgebieden. Ze richt zich specifiek op vluchtelingenbeleid in en ten opzichte van het Midden-Oosten, en op lokaal bestuur in oorlogstijd.

Bertjan Verbeek is hoogleraar Internationale Betrekkingen aan de Radobud Universiteit. Hij doet onderzoek naar (crisis)besluitvorming in buitenlands beleid. Daarbinnen houdt hij zich bezig met de invloed van binnenlandse politiek op het buitenlands beleid van staten en met de rol van internationale organisaties tijdens crises.