Rental Family. Over authenticiteit en relaties | Film en gesprek met filosoof Cees Leijenhorst

Existentiële vragen

Leijenhorst opende het gesprek door te verduidelijken dat de film draaide om de spanning tussen authenticiteit en rolspelen. Hij legde uit dat de film onderzoekt hoe iemand authentiek kan zijn binnen een rol en of authenticiteit zelf ook een rol kan worden. Hij benadrukte dat “attachment” of hechting gaandeweg een kernbegrip werd: verbindingen tussen personages blijken betekenisvoller dan de rollen die zij spelen. Hij lichtte dit toe door het voorbeeld te geven van hoe de acteur in de film de rol van vader gaat spelen voor een klein meisje wiens moeder hem heeft ingehuurd. Zelfs wanneer het meisje erachter komt dat haar vaderfiguur deel is van een leugen, bleef er ruimte voor echte hechting. Volgens Leijenhorst laat de film zien dat verbinding sterker kan zijn dan rollenspel.

Tönissen vroeg of het in het begin van de film over verbinding ging. Leijenhorst antwoordde dat het daar vooral ging om verbinding tussen andere mensen, niet die van de hoofdpersoon zelf. De hoofdpersoon kijkt vanaf zijn balkon naar anderen die verbondenheid ervaren, terwijl hij erbuiten staat. Pas later in de film vindt hij zelf verbinding, zowel met mensen als met Japan, het land waarin hij leeft. Leijenhorst wees op de reis die de hoofdpersoon maakt, waarin hij langzaam uit zijn rol valt door de nieuwe relaties die hij aangaat.

Tönissen vroeg of verbinding ook maakt dat een rol authentiek kon worden. Leijenhorst vond dat het antwoord genuanceerd was: bij het kleine meisje en de vaderfiguur wel, bij anderen niet altijd. Hij vond de film filosofisch rijk omdat deze geen enkelvoudig antwoord gaf, maar de complexiteit van elk geval liet zien.

Morele grenzen

“Is de hoofdpersoon zelf ooit inauthentiek tijdens de film?” vroeg Tönissen. Leijenhorst merkte op dat juist de mensen om hem heen met inauthenticiteit te maken krijgen. De crisis rondom de ontvoering leidt ertoe dat anderen zich afvragen wat ze eigenlijk doen. Het nephuwelijk van de directeur is daar een voorbeeld van. Zodra lichamelijke schade dreigt, ontstaat volgens Leijenhorst een morele grens.

Tönissen vroeg waarom die grens er eerst niet was. Leijenhorst maakte het onderscheid duidelijk tussen leugens waaraan iedereen meedeed en bedrog waarbij iemand buiten de waarheid werd gehouden. In het eerste geval werkte het toneelspel zelfs troostend; in het tweede geval, zoals bij het meisje, werd het moreel problematisch.

Het gesprek verschoof naar de vraag in hoeverre de praktijk van "Rental Family" verschilde van de rollen die mensen dagelijks spelen. Leijenhorst benadrukte dat de film een vraagstuk mee naar huis gaf: hoe echt zijn de rollen die mensen vervullen als partner, ouder, collega? En waarom zou het erg zijn dat die rollen variëren tussen situaties? Tönissen stelde dat authentieke rollen een geschiedenis hebben, terwijl rollen die de acteurs vanuit het bedrijf spelen dat niet hadden. Leijenhorst betwijfelde dat verschil, omdat de scripts die de acteurs gebruikten juist wél geschiedenis in zich droegen, zij het verzonnen. 

Zelfbeeld en spiegel

Tönissen sloot af met de slotscene van de film, waarin het hoofdpersonage geconfronteerd wordt met een spiegel. Wat was hier de betekenis van? Leijenhorst presenteerde drie mogelijke interpretaties. De eerste – narcisme – vond hij te flauw. Een tweede verklaring was dat de acteur in de spiegel keek om te achterhalen wie hij werkelijk was, iets wat aansloot bij het grote thema ‘authenticiteit’ van de film. Hij vond het betekenisvol dat de hoofdpersoon aan het einde in de spiegel keek en lachte, alsof hij zichzelf voor het eerst écht zag na eindelijk ‘geland’ te zijn in Japan.

Tönissen verwees naar een uitspraak in de film dat God in alles en iedereen zit. Leijenhorst koppelde dit aan de existentiële zoektocht naar het ware zelf. Vervolgens benadrukte hij dat dit extra interessant was in Japan, waar er veertien woorden voor “ik” bestaan en het zelf relationeel bepaald wordt. Daardoor was het onderscheid tussen authentiek en rol veel minder eenduidig.

Tot slot vertelde Leijenhorst een persoonlijke anekdote over zijn vaderschap, waarin “fake it till you make it” verrassend goed bleek te werken. Daarmee illustreerde hij dat rollenspel niet enkel Japans was, maar universeel.

Aankondiging

Wat is een authentieke relatie, en kan deze ontstaan uit een kunstmatige basis? En wat maakt een familie? Kom luisteren naar filosoof Cees Leijenhorst en bekijk de film Rental Family en denk verder over het aangaan van relaties met andere.

Bekijk de trailer 

Over Rental Family

De aan lager wal geraakte Amerikaanse acteur Phillip Vandarploeug woont in Tokio, waar hij tevergeefs probeert zijn carrière nieuw leven in te blazen na zijn kortstondige succes in een tandpastareclame. Hij blijft steken in kleine rollen totdat hij wordt aangenomen door Rental Family, een bedrijf dat acteurs levert om als vervangende familieleden en vrienden voor vreemden te spelen. Hoewel hij het wat absurd vindt, neemt Phillip de baan toch aan. Wat volgt is een reeks aan surrealistische, komische en soms ontroerende gebeurtenissen, waarin Phillip tegen alle verwachtingen in geluk vindt binnen zijn nieuwe, samengestelde familie.

Na een korte kijkwijzer door filosoof Cees Leijenhorst kijken we samen Rental Family. Tijdens het nagesprek is er natuurlijk ook ruimte voor je eigen vragen!

Over de spreker

Cees Leijenhorst is filosoof bij de afdeling Geschiedenis van de Filosofie aan de Radboud Universiteit.