Wij eisen de nacht op | Actualiteitencollege met genderhistoricus Marloes Hülsken en socioloog Katia Begall

Campagne voor een veilige straat

Aanleiding voor dit actualiteitencollege is de campagne Wij eisen de nacht op, opgetuigd na de verschrikkelijke moord op de 17-jarige Lisa uit Abcoude. De campagne vraagt aandacht voor geweld tegen vrouwen en strijdt voor het recht van vrouwen om altijd en overal veilig te zijn. Marloes Hülsken, universitair docent gendergeschiedenis, en Katia Begall, sociologe gespecialiseerd in onder andere genderrolopvattingen en vrouwenemancipatie, zijn positief over deze beweging. Maar Begall benadrukte wel dat het rondom deze campagne in de media snel over ‘de enge man in de donkere bosjes’ gaat, terwijl meeste geweld tegen vrouwen achter de voordeur plaatsvindt.

Historische bewegingen

Hülsken ziet paralellen tussen de lopende campagne tegen vrouwengeweld en historische bewegingen: met de slogan Wij eisen de nacht werd in de jaren ’80 bijvoorbeeld ook al actiegevoerd. En de nieuwe groepen Dolle mina’s grijpen ook expliciet terug op een historische beweging van vrouwenemancipatie. Een duidelijk verschil is dat bijvoorbeeld in de jaren ’70 hoofdzakelijk studenten demonstreerden, terwijl tegenwoordig verschillende generaties de straat op gaan.

De genderhistorica begrijpt dat sommigen het treurig vinden dat we weer opnieuw tegen hetzelfde onrecht moeten strijden, maar benadrukte dat acties uit het verleden wel succesvol waren. Dat laatste biedt hoop. Begall vindt de terugkerende cyclus van sociale veranderingen ook hoopvol: we gaan één stap achteruit, en dan weer twee vooruit. “Het project is nooit af, de samenleving is nooit volledig veilig, maar dat er nu weer aandacht voor is, dat is positief.” 

Een kleine groep mannelijke daders

Gespreksleider Nort Vlemmix merkte op dat femicide en straatintimidatie nu vaak op één hoop worden gegooid. Is dat wel een goed idee? Begall denkt dat straatintimidatie en femicide sterk met elkaar samenhangen, omdat beide voortkomen uit hetzelfde patriarchale systeem. In die zin is het goed om ze aan elkaar te linken. Echter, de sociologe ziet dat gender een belangrijkere rol speelt bij daderschap dan bij slachtofferschap: daders zijn bijna nooit vrouwen, maar bijna altijd een kleine groep mannen. En zeker ook mannen, bijvoorbeeld van een etnische minderheid of uit de queergemeenschap, voelen zich op straat onveilig door die kleine groep mannelijke daders. 

Kan taal als “wij eisen de nacht op” vrouwen ook onbedoeld in een slachtofferrol duwen – met de suggestie dat de nacht van de man is, vroeg Vlemmix. Begall legde uit dat er zoiets bestaat als “goedbedoeld seksisme”: gedragingen die positief lijken en tegelijkertijd de positie van vrouwen ondermijnen. Maar de sociologe heeft niet het idee dat dit nu (onbewust) aan de hand is met deze campagne. 

De stad anders inrichten

Hülsken benadrukte dat belangrijk is de verantwoordelijkheid niet alleen bij (potentiële) slachtoffers te leggen: “In plaats van vrouwen op te roepen ’s nachts niet alleen door het Goffertpark te fietsen, kunnen we ook besluiten om dat park veiliger te maken door bijvoorbeeld politiemensen in te zetten.” Begall haakte hierop aan door uit te leggen dat onze (stedelijke) omgeving vaak jaren geleden vormgegeven is door mannen. Die dachten niet of nauwelijks na over het perspectief van kinderen en vrouwen. “Vrouwen wordt op het hart gedrukt om ’s nachts plekken als parken en viaducten te vermijden, maar het is raar dat er überhaupt plekken onveilig voor hen zijn,” aldus Begall. Gelukkig ziet ze dat er bij de bouw van nieuwe wijken meer rekening wordt gehouden met andere perspectieven dan die van de (autorijdende) man.

Gezamenlijke verantwoordelijkheid

Vrouwen klemmen sleutels tussen hun vingers en delen hun locatie met vriendinnen, of laten hun korte rokje in de kast hangen: want zíj voelen de verantwoordelijkheid om veilig thuis te komen. En als dat niet lukt, denken ze dat het aan hén ligt. Vanaf nu moeten de mannen zich maar eens gaan aanpassen - is dat het idee? Katia Begall: “Het is niet doeltreffend en doelmatig om deze discussie te framen als een discussie van vrouwen tegen mannen.” Zoals ze eerder zei: er is een kleine groep mannelijke daders, en ook sommige mannen voelen zich onveilig op straat. Marloes Hülsken beargumenteerde dat vrouwonvriendelijk gedrag iets van ons allemaal is: er mag van haar meer aandacht zijn voor onze maatschappelijke structuur, waarin vrouwonvriendelijkheid veel voorkomt. Die structuur houden we samen in stand.

Het gesprek ging nog door over zaken als interpretatie van gedrag en opmerkingen, bewustwording, en generatieverschillen. Na het gesprek was er ruimte voor vragen uit het publiek.

Aankondiging

Wat is er voor nodig om de wereld veiliger te maken voor vrouwen? Welke verantwoordelijkheden hebben mannen hierin? Wat is de beweging Wij eisen de nacht op? En waarom komt deze beweging nú op? Kom luisteren naar genderhistoricus Marloes Hülsken en socioloog Katia Begall over geweld tegen vrouwen, de rol van de politiek en structurele verandering. Stel ook je eigen vragen. 

Wij eisen de nacht op

Vorige week kleurden gebouwen door het hele land oranje en gingen duizenden mensen de straat op. Met de campagne Wij eisen de nacht op wordt aandacht gevraagd voor geweld tegen vrouwen en het recht van vrouwen om altijd en overal veilig te zijn. De campagne legt de nadruk op bewustwording, maar wil vooral uitmonden in blijvende verandering. 

Draagvlak 

De afgelopen weken zijn er opnieuw vrouwen slachtoffer geworden van ernstig geweld, soms met dodelijke afloop. Geweld tegen vrouwen en seksueel grensoverschrijdend gedrag in het uitgaansleven en op straat zijn geen nieuwe fenomenen. Toch lijkt het maatschappelijk draagvlak voor een krachtige reactie groter dan ooit. Hoe komt dat? En wat maakt dat deze beweging juist in deze tijd wortel schiet?

Van actie naar verandering

De initiatiefnemers van Wij eisen de nacht op willen hun actie uitbouwen tot een brede maatschappelijke beweging. Maar wat is daar precies voor nodig? Welke maatregelen maken daadwerkelijk verschil? Ook roept dit vragen op over de rol van de politiek in het bestrijden van femicide en geweld tegen vrouwen in huis en op straat. En welke verantwoordelijkheid hebben mannen hier precies in? Hoe geef je hen een constructieve rol in deze omslag? 

Kom luisteren, stel je vragen en denk mee over hoe we samen 

De voertaal is Nederlands. 

Over de spreker

Marloes Hülsken is universitair docent Gendergeschiedenis. Ze houdt zich bezig met vraagstukken die te maken hebben met gendergeschiedenis. Haar expertise ligt bij de geschiedenis van feminisme, moederschap, anticonceptie en vrouwentijdschriften. 

Katia Begall is universitair docent bij de afdeling Sociologie. Katia's onderzoek richt zich op genderrolopvattingen en werk-familiebeleid. Daarnaast gaf Katia cursussen over vrouwenemancipatie, veiligheid, patriarchaat en infrastructuur.