Zoek in de site...

In Memoriam Aloysio Janner

Datum bericht: 29 januari 2016

De Faculteit der Natuurwetenschappen, Wiskunde en Informatica is bedroefd vanwege het overlijden van Prof. Dr. A.G.M. (Aloysio) Janner op 27 januari 2016. Aloysio Janner was van 1963-1993 als hoogleraar theoretische natuurkunde verbonden aan de faculteit waar hij een van de grondleggers van de Theoretische Natuurkunde in Nijmegen was en de initiator van de studierichting Informatica, begin jaren 80.

Na zijn promotie bij Thellung aan de ETH Zürich gaf hij les op middelbare scholen in Locarno tot hij in 1957 een positie kreeg bij het Institut Batelle te Geneve. Reeds vanaf die tijd raakte Janner gefascineerd door de relatie tussen structuur en eigenschappen van materie, een fascinatie die hem de rest van zijn leven niet zou loslaten, zoals moge blijken uit een van zijn recente publicaties: Mysterious crystallography: From snow flake to virus (in: “Models, Mysteries and Magic of Molecules”, 2008).

Door zijn werk op het gebied van groepentheorie, kwam Janner in aanraking met het werk van professor Pim de Wolff uit Delft, die de Röntgen diffractiepatronen van Na2CO3-kristallen (soda) probeerde te beschrijven. Deze patronen vertoonden zogenaamde satellieten welke niet pasten (incommensurabel waren) met de onderliggende periodieke structuur. Samen met Ted Janssen ontwikkelden zij het idee van “superruimte”, en publiceerden ze in 1981 de eerste complete lijst van (3+1)-dimensionale superruimtegroepen. Met zijn enthousiasme wist Janner ook experimentele collega’s te inspireren, wat leidde tot de spectaculaire waarneming van speciale kristalvlakken die perfect beschreven konden worden met behulp van de 4-dimensionale superruimtegroep beschrijving. Met Janssen heeft Janner de beschrijving van “aperiodieke” kristallen verder uitgewerkt, met toepassingen niet alleen in de vaste stoffysica en chemie, maar ook in de structurele biologie. Voor dit werk ontvingen ze in 1998 (samen met Wolff) de Gregori Aminoff Prijs van de Royal Swedish Academy of Sciences en in 2014 de Ewaldprijs van de International Union of Crystallography. Hun superruimte beschrijving paste ook perfect op de quasi-kristallen die in 1982 ontdekt werden door Schechtman die hiervoor in 2011 de Nobelprijs voor scheikunde ontving. De Koninklijke Zweedse Academie van Wetenschappen noemt hun werk expliciet in de wetenschappelijke achtergrond bij deze Nobelprijs. De grote waardering voor zijn wetenschappelijke prestaties moge ook blijken uit de eredoctoraten die Aloysio Janner verkreeg van de Universiteiten van Rennes, Lausanne en Genève. Onder al deze terechte lof bleef hij altijd een zeer bescheiden en vriendelijk mens, die dankbaar was voor wat hij kon en mocht doen.

De fascinatie voor symmetrie bleef niet beperkt tot de quasi en incommmensurabele kristallen. Na zijn formele pensionering legde Janner zich toe op sneeuwkristallen die een bijzonder rijke variatie van vorm en structuur vertonen, van waaruit hij de stap naar biomoleculen maakte, treffend beschreven in een artikel: DNA enclosing forms from scaled growth forms of snow crystals (Crystal Eng. 4,119-129, 2001). De laatste jaren legde Janner zich vooral toe op de symmetrie-eigenschappen van virussen, welke net als sommige quasikristallen een icosahedrische symmetrie vertonen, zoals bijvoorbeeld beschreven in: From an affine extended icosahedral group towards a toolkit for viral architecture (Acta Cryst. 69, 151, 2013). Een van de drijfveren voor dit werk was de hoop dat, door een beter inzicht in de structuur, er ook nieuwe methoden gevonden kunnen worden om kwaadaardige virussen te kunnen bestrijden. Nog recentelijk heeft hij een drietal manuscripten over dit onderwerp ter publicatie aangeboden.

Naast zijn wetenschappelijke werk heeft Janner ook veel betekend voor de faculteit waar hij diverse bestuursfuncties vervulde, onder andere als decaan van 1979-1981.

Wij treuren om het verlies van een van onze meest markante hoogleraren, die aan de basis stond van onze faculteit, en wij denken met dankbaarheid aan hem terug.

Namens het faculteitsbestuur, prof. dr. C.C.A.M Gielen
Namens het bestuur van het Instituut voor Moleculen en Materialen, prof. dr. Th. Rasing

De begrafenis vindt in besloten kring plaats.


Aloysio Janner