2014. Eredoctoraten

Datum bericht: 4 mei 2023

Universiteiten verstrekken naast reguliere diploma’s en doctoraten ook zogenoemde ‘eredoctoraten’. Dat gebeurt meestal tijdens een academische zitting op de Dies Natalis, de verjaardag van de universiteit. Eredoctoraten worden toegekend aan vooraanstaande personen uit het academische of niet-academische leven, meestal omdat er een persoonlijke band of een intellectuele affiniteit tussen de universiteit en de toekomstige eredoctor bestaat. De meeste doctoraten worden namens een specifieke faculteit verstrekt.

De huidige Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen heeft in de korte tijd van haar bestaan al een reeks belangrijke eredoctoren mogen eren. Voormalig decaan Hans Thijssen was bij twee eredoctoraten nauw betrokken. Hij beschrijft in dit verhaal de voorbereidingen voor het eredoctoraat voor de theoloog, (ex-)aartsbisschop, dichter en academische leider Rowan Williams in 2014. Ook blikt hij terug op het eredoctoraat voor de filosoof Peter Sloterdijk in 2011.

Door Hans Thijssen

Rowan Williams

Fir-sifted, the wind is thin,
cautious, but its nudge
still bends the wood. Crack.

Headwaters. Poems by Rowan Williams (Oxford, 2008), p. 30

De keer dat ik kennismaakte met Rowan Williams en hem hoorde spreken was kort voor Kerstmis 2013. Hij was uitgenodigd om de Edward Schillebeeckx Lezing te geven in Nijmegen. Het was een indrukwekkend optreden, zowel inhoudelijk als in de uitvoering. Hier was een theoloog aan het woord die helder en welsprekend de betekenis verklaarde van de theologie in de huidige samenleving. De rector was zozeer onder de indruk dat hij spontaan opperde dat Rowan Williams een uitstekende kandidaat zou zijn voor een eredoctoraat. Na deze voorzet hoefde ik de bal alleen nog maar in te koppen. Maar, om in voetbaltermen te blijven, de perfecte kopbal vergt wel de nodige voorbereiding.

Besluiten over eredoctoraten worden genomen door het College van Decanen. Er moest dus een gedegen dossier liggen waarin ook voor pakweg een jurist of arts zichtbaar is wat de verdiensten

zijn van de voorgestelde kandidaat en wat diens betekenis is voor onze universiteit. In het geval van Williams hielp het enorm dat hij degene was die het huwelijk had ingezegend van prins William en Kate.

De zoektocht...

Als de decanen eenmaal het voornemen hebben uitgesproken om een bepaalde kandidaat te eren met een doctoraat van onze universiteit, volgt pas het echte werk. De kandidaat moet benaderd worden om vast te stellen of zij/hij het een even grote eer vindt om het doctoraat in ontvangst te nemen, als wij het vinden om het te verstrekken. Dat laatste bleek niet eenvoudig. Sommige geleerden zijn gemakkelijk te vinden, anderen moet je echt opsporen. De twee eredoctores met wie ik te maken kreeg, behoorden tot de laatste categorie. Als Rowan Williams uitsluitend een begenadigd dichter was geweest (zie boven), was het welllicht meegevallen. Dan had ik hem waarschijnlijk opgezocht in een afgelegen blokhut in zijn geliefde Wales en dat was dat. Maar zoals de kaarten nu lagen, had ik te maken met een drukbezet Cambridge professor die zojuist was gestopt als aartsbisschop van Canterbury, als Lord of Oystermouth zitting had in het Britse Hogerhuis, en ook nog recent was gekozen tot Master van Magdalene College in Cambridge. Gelukkig had hij een bijzonder efficiënte en vriendelijke assistente, Jo, die me weliswaar nooit kon doorverbinden met Williams, maar wel kon zeggen waar hij was, als hij afwezig was. Zo kreeg ik een indruk van zijn universum. Het omspande lezingen her en der, bijeenkomsten in de Londense corridors of power, en fundraising in Hong Kong. Eind januari kreeg ik via Jo het bericht dat Rowan Williams zich zeer vereerd voelde met het eredoctoraat en uitzag naar de ceremonie.

...brengt ons in Cambridge

Ruim een week voor de uitreiking van het eredoctoraat in Nijmegen togen de rector en ik naar Magdalene College voor een nadere kennismaking met Rowan Williams en het doorspreken van de details van de ceremonie. Het College ligt pal aan de rivier de Cam. De oudste gebouwen stammen uit de zestiende en zeventiende eeuw. Wij waren uitgenodigd voor een lunch in de Master’s Lodge, die begin negentiende eeuw is gebouwd. Rowan Williams en zijn vrouw, de theoloog Jane Paul, verwelkomden ons. Pas jaren later kwam ik erachter dat zij een zus is van de wereldberoemde schilder Celia Paul, en ook door haar is geportretteerd. De ontvangst was vriendelijk en genereus. Een prachtige lunch speciaal voor ons vieren opgediend, vergezeld van goede wijn. We waren per slot van rekening in Cambridge. De conversatie aan tafel was beschaafd en intelligent. Ze zeggen weleens ‘What happens in Vegas, stays in Vegas’ en dat geldt natuurlijk ook voor Cambridge. Laat ik slechts onthullen dat de gastvrouw vertelde dat ze aan haar man had gevraagd waarom hij het eredoctoraat had aangenomen. Hij had er immers al vijftien. Williams glimlachte slechts.

Op 15 mei 2014 maakt hij alle beloftes waar en gaf een daverende speech bij het aanvaarden van zijn eredoctoraat. De laudatio werd uitgesproken door de rector, die niet alleen een groot jurist is, maar zich in die zeven minuten plotseling ook ontpopte als een verdienstelijk theoloog en een kenner van het werk van de eredoctor.

Peter Sloterdijk

Enige jaren eerder, in 2011, had ik de eervolle taak om in contact te treden met Peter Sloterdijk, Duits filosoof met een Nederlandse vader. Ik had hem voorgesteld als eredoctor en had het geluk dat ik steun kreeg van mijn collega-decaan van Letteren, een germanist én filosoof, die met Sloterdijk een passie deelde voor het werk van Paul Célan. Ook de collegevoorzitter, een echte intellectueel, die weliswaar formeel geen rol speelt in de keuze, was gecharmeerd van het werk van Sloterdijk.

In het geval van Peter Sloterdijk bestond de ouverture naar het eredoctoraat eveneens uit een lunch. Maar deze vond niet plaats op een plek waardig voor een ansichtkaart, maar op een locatie die volgens kwade tongen veel weg heeft van een crematorium. Bij de lunch in de aula was ook Babs van den Bergh aanwezig, zelf filosoof en de partner van René Gude (Denker des Vaderlands, 2013). Zelf was René toen al ernstig ziek. Sloterdijk was bevriend met het echtpaar. De wijn vloeide rijkelijk ondanks het korte tijdsbestek en er werden vele onderwerpen besproken. Sloterdijk was een amusant en erudiet verteller en deed zijn best. Hij was zichtbaar vermoeid van een lezingentournee waar hij vandaan kwam.

De uitreiking vond meteen na de lunch plaats. Het was niet gelukt om Peter Sloterdijk op een eerder moment te ontmoeten. Hij was minstens even moeilijk te bereiken als Rowan Williams, maar om andere redenen. Sloterdijk was rector van de Staatliche Hochschule für Gestaltung in Karlsruhe, maar was vooral veel van huis vanwege ontelbare lezingen en workshops over de gehele wereld; tussen de regels door meende ik ook verwikkelingen op het relationele vlak te bespeuren. Toen ik eenmaal met hem zelf in contact kwam, gaf ook hij aan dat hij zeer vereerd was met het eredoctoraat. Hij had speciaal ruimte vrijgemaakt in zijn agenda, die normaal gesproken al minstens een jaar van tevoren volgeboekt was. Het zal zeker geholpen hebben dat Peter Sloterdijk eerder gast was geweest van onze universiteit voor lezingen en seminars.

Staande ovatie

Het eredoctoraat werd uitgereikt op 19 mei 2011. Een belangrijke wens van Peter Sloterdijk was dat het hotel waar hij werd ondergebracht, moest beschikken over een zwembad. Voor zijn eigen vorm van antropotechniek, vul ik in. Je moet je leven veranderen, de Nederlandse vertaling van zijn toen laatste boek, een bespiegeling van zevenhonderd pagina’s over vormen van zelfverbetering, was net vers van de pers.

In die tijd kregen eredoctoren niet de gelegenheid om zelf iets te zeggen, maar ze werden alleen toegesproken. Na de toespraken werd Peter Sloterdijk onthaald op een daverende staande ovatie, die hem zichtbaar ontroerde. Sloterdijk had al vele culturele en literaire prijzen ontvangen voor zijn werk, maar geen eredoctoraat. Ik denk dat de academische erkenning hem raakte. Binnen het universitaire landschap in Duitsland nam hij een wat aparte positie in.


Williams-Rowan-scaled

foto: Rowan Williams (Wikipedia)

petersloterdijk

foto: Peter Sloterdijk (Wikipedia)

Vanaf 1947 werden eredoctoraten uitgereikt.

In het kader van het 100-jarig bestaan heeft elke faculteit een eredoctor mogen aandragen. De FTR heeft de Amerikaanse politiek filosoof Michael Sandel voorgedragen. Op 9 mei 2023 is hem het eredoctoraat uitgereikt.

hero michael sandel