Zoek in de site...

Nijmeegse hoogleraar en priester Titus Brandsma heilig verklaard

Datum bericht: 4 maart 2022

De katholieke kerk maakte vandaag bekend dat Paus Franciscus de Nijmeegse hoogleraar en priester Titus Brandsma (1881-1942) heilig zal verklaren op 15 mei. Brandsma was rector magnificus en hoogleraar Filosofie aan de Radboud Universiteit – destijds Katholieke Universiteit Nijmegen. Hij kwam om het leven in concentratiekamp Dachau, een half jaar nadat hij wegens zijn verzet tegen het nationaalsocialisme door de nazi’s was gearresteerd. In 2005 werd hij verkozen tot Grootste Nijmegenaar aller Tijden.

Rector

Rector magnificus Han van Krieken reageert op het nieuws van de heiligverklaring: ‘De heiligverklaring van Titus Brandsma zien wij als een bijzondere erkenning voor zijn leven, dat in dienst stond van zijn geloof èn zijn zorg voor de medemens en dat gekenmerkt werd door zijn hoogstaande moraal en moed. Brandsma was voorvechter van gerechtigheid en waarheid in de samenleving. Het gezamenlijke belang kreeg bij hem altijd voorrang boven eigenbelang en prestige. Hij bood weerstand aan een systeem van onderdrukking, discriminatie, onvrijheid en onmenselijkheid. Daarmee is hij tot op de dag van vandaag een inspiratiebron voor velen.’

Brandsma werd op 23 februari 1881 nabij Bolsward als telg uit een Fries boerengeslacht geboren. Zijn voornamen waren Anno Sjoerd. Toen hij in 1898 intrad bij de orde der karmelieten, nam hij de kloosternaam Titus aan; tevens de naam van zijn vader. In 1905 werd Brandsma tot priester gewijd.

Titus Brandsma achter bureau klooster Doddendaal NCI

Pater karmeliet, pedagoog, wetenschapper en journalist

Brandsma promoveerde in Rome tot doctor in de wijsbegeerte, doceerde in Oss aan het studiehuis van de karmelieten en werd in 1923 hoogleraar aan de Katholieke Universiteit te Nijmegen met in zijn leeropdracht onder meer geschiedenis van de wijsbegeerte en van de mystiek. Hij was gespecialiseerd in de middeleeuwse mystiek en de Nederlandse vroomheidsgeschiedenis. Zijn unieke verzameling kopieën van middeleeuwse mystieke handschriften heeft aan de basis gestaan van het huidige Titus Brandsma Instituut in Nijmegen. In het academisch jaar 1932/1933 was Brandsma rector magnificus van de universiteit.

Brandsma stichtte klooster Doddendaal in Nijmegen en ontplooide tal van maatschappelijke activiteiten. Hij stond aan de wieg van twee tijdschriften en was onder andere hoofdredacteur van de lokale krant De stad Oss. De journalistiek speelde een belangrijke rol in zijn leven. Hij zag daarin een uitstekende ‘moderne’ mogelijkheid om het geestelijke leven een plaats te geven in een – ook toen al – seculariserende samenleving. Hij schreef artikelen over Nederlandse vroomheid in De Gelderlander. Hij zette zich onder meer in voor de emancipatie van Friesland (taal en cultuur), met name voor de emancipatie van katholieken in Friesland, en voor de verdere ontwikkeling van het Esperanto. Daarnaast reisde hij stad en land rond om lezingen te houden over de mystiek. ‘Mysticus met het treinabonnement’, zo werd hij door de schrijver Godfried Bomans genoemd.

Nationaalsocialisme

Het gevaar van het opkomende nationaalsocialisme had Titus al vroeg doorzien en hij besteedde er verschillende colleges aan. Tijdens de Duitse bezetting wist hij katholieke kranten en tijdschriften ervan te overtuigen geen advertenties op te nemen van organisaties die dicht bij de nationaalsocialistische ideologie stonden. Dit in samenspraak met en in opdracht van aartsbisschop Jan de Jong. Het leidde tot zijn arrestatie in januari 1942. Een martelgang langs de gevangenis van Scheveningen, kamp Amersfoort en de gevangenis van Kleve zou hem uiteindelijk tot in concentratiekamp Dachau brengen.

Talloze getuigenissen maken duidelijk dat Titus in extreme omstandigheden een voorbeeld was voor zijn medegevangenen, die hij ondersteunde in het behoud van hun innerlijke waardigheid. Totaal uitgeput door de barre omstandigheden overleed hij op 26 juli 1942 in het concentratiekamp. Zijn ‘integer christelijk leven en zijn geloof in God’, ook tijdens zijn laatste reis, waren doorslaggevend voor zijn zaligverklaring in 1985.

Titus Brandsma beeldje Radboud campus-7778 - Radboud Universiteit Dick van Aalst

Titus Brandsma Instituut

Het Titus Brandsma Instituut, gehuisvest in het Erasmusgebouw van de Radboud Universiteit in Nijmegen, doet wetenschappelijk onderzoek naar christelijke mystiek en spiritualiteit. Als centrum van wetenschappelijk onderzoek zet het instituut in de geest van Titus Brandsma sterk in op onderwijs- en vormingsinitiatieven voor een breed geïnteresseerd publiek. Het werd in 1968 opgericht op basis van een samenwerkingsovereenkomst tussen de Radboud Universiteit en de Nederlandse Karmelprovincie.

Titus Brandsma, van held tot heilige

Ter ere van de heiligverklaring schreven zeven wetenschappers van de Radboud Universiteit, de Faculteit der Theologie, Filosofie en Religiewetenschappen en het Titus Brandsma Instituut het boek ‘Titus Brandsma, van held tot heilige’ (uitgegeven door Adveniat). Hierin wordt Brandsma vanuit verschillende invalshoeken beschreven: als hoogleraar en rector, als intellectueel, als Nederlands mysticus en als verzetsman. Christoph Lüthy beschrijft in het eerste hoofdstuk de achtergronden van de heiligverklaring. Een pdf van het eerste hoofdstuk van het boek is beschikbaar via www.titusbrandsmaheilig.nl.

Naar aanleiding van de aanstaande heiligverklaring worden vanuit de universiteit verschillende activiteiten voorbereid - soms in samenwerking met het Titus Brandsma Instituut - waaronder een academische zitting in de aula. Radboud Reflects organiseert op woensdag 16 maart van 20.00 tot 21.15 uur een publieksprogramma waarin verschillende Radboud-wetenschappers reflecteren op het hoe, wat en waarom van deze heiligverklaring. Voorafgaand hieraan wordt ook het boek ‘Titus Brandsma, van held tot heilige’ gepresenteerd. Bij de ingang van het academiegebouw van de Radboud Universiteit, het Berchmanianum, is een kleine tentoonstelling te zien over Titus Brandsma als hoogleraar van de Katholieke Universiteit.

Met vragen over Titus Brandsma kunt u onder meer terecht bij deze wetenschappers: