Zoek in de site...

Kerkconflict, religie en geopolitiek in Oekraïne (en Rusland):

Kerkconflict, religie en geopolitiek in Oekraïne (en Rusland):

waarom ‘gewoon Orthodox’ te zijn in Oekraïne van vandaag moeilijk is.

Sinds de Maidan-revolutie van 2014 houdt men in Kiev altijd de geopolitiek scherp in de gaten, in het bijzonder wat betreft de rol van Rusland en het Westen, de Europese Unie en de VS. Hierin speelde religie tot voor kort een beperkte rol op de achtergrond. Nu is het even andersom: eerst religie en dan de geopolitiek. Sinds september 2018 haalt de Orthodoxe kerk in Oekraïne regelmatig de krantenkoppen, nadat het patriarchaat van Constantinopel besloot de weg vrij te maken voor het oprichten van een onafhankelijke (in kerkelijke termen: autocefale) Orthodoxe kerk in dat land.

Hiervoor heeft patriarch Bartholomeus van het oecumenisch patriarchaat van Constantinopel (met zijn zetel dus in het huidige Istanbul, Turkije) de kerkelijke ban opgeheven die op twee van de drie takken van de Orthodoxie in Oekraïne lag, nadat deze kerken zich in de negentiger jaren van de kerk van Moskou hadden afgescheiden. Patriarch Bartholomeus hoopte met een verenigingssynode waar alle drie de orthodoxe kerken aan mee zouden doen, inclusief het Patriarchaat Moskou, een gezamenlijke oplossing te vinden, uitlopend op een onafhankelijke kerk met een eigen patriarch.

Maar de meerderheid van de aan Moskou gelieerde kerk – zowel in Oekraïne als in Rusland – is hier fel op tegen en reageerde hierop door de intercommunie tussen de verschillende orthodoxe kerken te verbieden – gelovigen van de ene orthodoxe kerk mogen niet meer ter communie in de andere. Wat dit in de kerkelijke praktijk van Oekraïne betekent wordt door Alfons Brüning, medewerker van het Instituut voor Oosters Christendom en bijzonder hoogleraar aan de PThU, in het bijgevoegde artikel uitgelegd [linkje naar pdf-artikel]. In het Duitse tijdschrift Osteuropa [link naar tijdschrift + inhoudsopgave] laat hij zien hoe gewone gelovigen hier vooral door getroffen worden; zij worden meegezogen in een conflict waar ze liever buiten zouden blijven, omdat ze zichzelf als ‘gewoon orthodox’ zien, en niet willen kiezen tussen Rusland en de patriarch van Constantinopel. Voor in de met Rusland verbonden kerk lopen de spanningen hoog op, want juist daar is het voor veel gelovigen, geestelijken en religieuzen een lastige vraag welk standpunt in te nemen. Op dit moment heerst er een gespannen rust, ook omdat in het oosten van Oekraïne nog steeds een oorlog met door Rusland ondersteunde separatisten woedt.

Naast alle spanningen is er echter ook reden voor hoop, omdat er nog steeds veel gelovige Oekraïners, ook aan de Moskou-getrouwe kant, zich niet door een kerkelijke twist willen laten gijzelen en blijven doorgaan met hun maatschappelijke activiteiten en verzoeningswerk. ​