Zoek in de site...

RICH Holiday Wishlist 2022: Twaalf boeken voor onder de kerstboom

ru-logo-a4-rich-eng kerst1

Nog op zoek naar een cadeau voor onder de kerstboom? Onderzoekers van het Radboud Institute for Culture and History (RICH) hebben dit jaar weer intrigerende boeken gepubliceerd over uiteenlopende onderwerpen, van klassieke literatuur tot hedendaagse politiek en van nationale rampspoed tot de geschiedenis van Gelderland. We raden je twaalf boeken aan om cadeau te doen aan je dierbaren. Of om zelf bij de open haard te lezen!

De grootste slavenhandelaren van Amsterdam. Over Jochem Matthijs en Coenraad Smitt

Ramona Negrón, Jessica den Oudsten | Walburg Pers | augustus 2022

Cover_De_grootste_slavenhandelaren_van_Amsterdam (1)De jaren 1730 markeren een keerpunt in de geschiedenis van de Nederlandse slavenhandel: de West-Indische Compagnie (WIC) doet afstand van haar monopolies op de transatlantische slavenhandel. Verschillende kooplieden in de Republiek besluiten hun schepen te gaan gebruiken voor de private slavenhandel. Onder hen waren Jochem Matthijs en Coenraad Smitt. In meer dan dertig jaar vervoerden hun schepen tussen de 11.000 en 13.000 tot slaaf gemaakte mensen van West-Afrika naar Suriname.

Aan de hand van de reis van een van de eerste particuliere slavenschepen, 't Gezegende Suikerriet (1743-1745), vertellen Ramona Negrón en Jessica den Oudsten het tot nu toe onbekende verhaal van de tot slaaf gemaakte mensen en bemanningsleden aan boord, de plantage-eigenaren in Suriname en de modus operandi van Amsterdams grootste slavenhandelaren van de achttiende eeuw. Dit boek biedt context voor iedereen die de huidige lokale en nationale onderzoeken naar de Nederlandse slavernijgeschiedenis wil begrijpen.

Verhaal van Gelderland

Dolly Verhoeven, Maarten Gubbels, Michel Melenhorst | Boom uitgevers Amsterdam | november 2022

verhaal_van_gelderland_cassette_9789024442560_omslag-removebg-previewWeinig Gelderlanders voelen zich echt Gelders, terwijl er genoeg is dat inwoners van de provincie bindt. In de vierdelige boekenserie Verhaal van Gelderland beschrijven de auteurs, waaronder verschillende Radboud-onderzoekers, de geschiedenis van Gelderland vanuit cultureel, economisch, politiek en sociaal perspectief.  Van de mysterieuze grafheuvels op de Veluwe tot de machtige hertogen van Gelre. Van ordelijke Romeinse legerkampen tot weelderige adellijke landgoederen. Van de gewelddadige verovering van Grol tot de mislukte slag om Arnhem. Het landschap speelt een centrale rol in deze geschiedenis: de hoge en droge zandgebieden van de Veluwe, de vruchtbare en deels woeste gronden van de Achterhoek en de grote rivieren die van Gelderland een permanente doorvoerregio maakten. Die rivieren verdeelden de huidige provincie bovendien in vier (later drie) bestuurlijke kwartieren, een indeling die nu, 1000 jaar later, nog steeds voelbaar is. Verhaal van Gelderland is met zijn haar rijke illustraties en kaarten het perfecte boek voor onder de kerstboom van iedere Gelderlander die zich toch echt Gelders wil voelen.

Wij en het water. Een Nederlandse geschiedenis

Lotte Jensen | De Bezige Bij | september 2022

kaftboekEeuwenlang hebben de Nederlanders een strijd tegen het water gevoerd. Vele malen wisten we de waterwolf te temmen, maar minstens zo vaak kregen we te maken met verwoestende overstromingen. Denk aan de Sint-Elisabethsvloed van 1421 of de watersnoodramp van 1953. In de culturele verbeelding van dit soort catastrofale gebeurtenissen gaan kwetsbaarheid en trots hand in hand: in foto’s, verhalen en monumenten benadrukken schrijvers en kunstenaars zowel de rampzalige gevolgen als de veerkracht van gemeenschappen.

Wij en het water vertelt het verhaal van Hollandse leeuwen, vaderlijke vorsten, inzamelingsacties en solidariteit. Maar Lotte Jensen laat ook zien hoe de culturele verbeelding door de tijd heen nieuwe relevantie krijgt. Nu de zeespiegelstijging een steeds grotere dreiging vormt, is het onderkennen van onze kwetsbaarheid belangrijker dan ooit.

Het is een prachtig geïllustreerde uitgave, geschikt voor iedereen die van het Nederlandse landschap houdt en met een actuele boodschap.

Nog meer wereldgeschiedenis van Nederland

Meerdere auteurs | Uitgeverij Ambo Anthos | oktober 2022

9789026354489_covr-320x491De afgelopen decennia zijn historici zich steeds meer met globale geschiedenis gaan bezighouden. Vanuit die optiek blijkt dat de Nederlandse geschiedenis veel meer verbonden is met die van de wereld om ons heen dan het publiek, maar ook veel historici zelf, zich bewust waren. Niet alleen met aangrenzende streken, ook met gebieden verder weg, en ook intensiever dan de standaard geschiedenissen vertellen. De ‘Wereldgeschiedenis van Nederland’ geeft een verantwoorde, goed leesbare injectie in het debat, en laat zien hoe voor tal van ontwikkelingen en gebeurtenissen de Nederlandse geschiedenis vertakt is met de wereld. Er komen onderwerpen aan de orde als geuren en smaken, Nederland als fietsland, Bataven in het Romeinse leger, slavenhandel, het eerste hoerencongres, genocide op Ambon en in Atjeh, de verspreiding van het Nederlands over de wereld en de gevolgen van Nederlandse exploitatie voor de olifant.

Met bijdrages van Lien Foubert, Miriam Groen-Vallinga, Sven Meeder, Maaike van Berkel, Josephine van den Bent, Marieke Oprel, Wim van Meurs, Solange Ploeg, Paul Reef, Hanneke van Asperen, Bart Jacobs, Rowin Jansen, Lotte Jensen, Ronald Kroeze, Jonas Roelens, Joris van den Tol.

Een blijvend bezit. Het mooiste uit de klassieke literatuur

Vincent Hunink, Emilia Menkveld | Athenaeum | september 2022

62e0c_9789025315849_cvr-scaledHet hele jaar door lezen we spannende nieuwe dingen. Maar met de feestdagen mag het ook wel eens een tandje minder: teruggrijpen op oude, vertrouwde teksten is ook fijn. En hoe kan dat beter dan met een boek vol hoogtepunten van de Griekse en Romeinse literatuur?

Blijvend bezit is een royale bloemlezing van klassieke teksten in Nederlandse vertaling. Gemaakt ter gelegenheid van 60 jaar uitgeverij Athenaeum. Met evergreens uit Homerus en Vergilius, tragedie en geschiedschrijving. Maar ook met fragmenten uit minder klassieke perioden, en zelfs een paar christelijke teksten, inclusief een stukje bijbel. Proza en poëzie, Grieks en Romeins, van Homerus tot Boethius, in zestig flinke fragmenten, keurig op chronologische volgorde. De uitgave is meteen ook een staalkaart van vertaalstijlen uit de afgelopen decennia. Soms is zelfs één auteur met verschillende vertalers vertegenwoordigd.

Dit boek is niet bedoeld om het maatschappelijk debat aan te wakkeren. Hier mag de lezer genieten van tijdloze schatten uit de oudheid. Vreemd eigenlijk dat zo’n boek er in Nederland nog niet was.

Heersende Verwachtingen

Olivier Hekster | Prometheus | december 2022

heersende verwachtingenIn Heersende verwachtingen beschrijft Olivier Hekster de verrassende stabiliteit van Romeins keizerschap in meer dan zes eeuwen geschiedenis. Romeinse keizers heersten eeuwenlang over een enorm rijk. Maar officieel bestond de keizer niet. Niemand wist precies welke titels keizers hadden, hoe zij konden worden afgebeeld, wat zij precies moesten doen en hoe zij werden opgevolgd. En toch wist iedereen dat de keizer de macht over het rijk had en had iedereen verwachtingen over wat de Romeinse heersers moesten doen en zijn. Die verwachtingen waren niet overal in het rijk gelijk. Ze ontwikkelden zich ook in de loop van de tijd.

Voor iedereen die zich interesseert in de manier waarop Romeins keizerschap eeuwenlang functioneerde, of meer wil weten over de ruimte die keizers hadden om af te wijken van heersende normen in een steeds veranderend rijk, is dit goed geïllustreerde boek een perfect kerstcadeau.

Grote idealen, smalle marges. Een parlementaire geschiedenis van de lange jaren zeventig 1971‑1982

Carla van Baalen, Anne Bos | Boom uitgevers Amsterdam | september 2022

Omslag Grote idealen smalle margesHartstochtelijke politiek, massademonstraties en hooggestemde verwachtingen over welzijn, welvaartsverdeling en democratisering. De jaren zeventig, met politici als Den Uyl, Wiegel en Van Agt, spreken bij velen nog tot de verbeelding. De medewerkers van het Centrum voor Parlementaire Geschiedenis onderzoeken in Grote idealen, smalle marges in thematische hoofdstukken de politieke uitdagingen in dit belangrijke scharnierdecennium. Zo kwam er een einde aan de ongekende welvaartsgroei, liep de verzorgingsstaat tegen grenzen aan en kwamen traditionele arbeidsintensieve bedrijfstakken als de scheepsbouw- en de textielindustrie in zwaar weer terecht als gevolg van internationale concurrentie. Sommige thema’s van toen zijn vandaag de dag weer actueel; denk aan milieuproblemen (de Club van Rome), woningnood, energietekort en gierende inflatie, maar ook ethische kwesties als abortus en de omgang met drugs. Hoe gingen achtereenvolgende kabinetten en het toenmalige parlement om met deze kwesties? Grote idealen, smalle marges is rijk geïllustreerd en voorzien van korte, columnachtige kaderteksten. Een lekkere dikke pil om naar hartenlust in de grasduinen. **** de Volkskant **** NRC Handelsblad

De huid van Cleopatra. Etniciteit en diversiteit in oudheidsstudies

Emma Huig, Inger N.I. Kuin & Mirte Liebregts | Uitgeverij Verloren | maart 2022

coverHeb je je ooit afgevraagd hoe Cleopatra eruitzag, of hoe oud-Griekse filosofen dachten over slavernij? De moderne mens spiegelt zich nog steeds aan de (met name Griekse en Romeinse) Oudheid, of zet zich er juist tegen af. De wijze waarop er nu in Nederland over diversiteit en etniciteit wordt gesproken, verschilt scherp van de concepten die er in het oude Egypte, Perzië of Griekenland werden gehanteerd, maar ook in de Oudheid werden huidskleur en andere etnische kenmerken natuurlijk opgemerkt en becommentarieerd. Deze Nederlandstalige bundel De huid van Cleopatra beoogt om ontwikkelingen op het gebied van oudheidstudies in de brede zin en etniciteit toegankelijk te maken. De vijftien auteurs onderzoeken drie verschillende maar onderling verweven vragen: hoe werd er in de Oudheid tegen huidskleur en etnische kenmerken aangekeken, hoe hebben door de eeuwen heen de bestudering van de (‘Klassieke’) Oudheid en eurocentrische ideologie en politiek elkaar wederzijds beïnvloed, en, hoe kunnen oudheidstudies, zowel wat betreft beschikbare kennis als het vakgebied, anno nu breder toegankelijk worden gemaakt?

Openbaarheid in politiek en bestuur. Jaarboek Parlementaire Geschiedenis 2022

jaarboek par geschiedenis 2022 Openbaarheid in politiek en bestuurCentrum voor Parlementaire Geschiedenis | Boom uitgevers Amsterdam | november 2022

Recent hebben kwesties als de toeslagenaffaire en het debat over de gewiste sms’jes van premier Rutte geleid tot pleidooien voor meer transparantie als onderdeel van ‘een nieuwe bestuurscultuur’. Die pleidooien zijn niet nieuw. De praktijk wijst echter uit dat politiek en bestuur meestal terugvallen op vertrouwelijkheid en beslotenheid. Meer transparantie leidt ook niet altijd tot meer vertrouwen van de burger in de overheid en de politiek, zo wijst de geschiedenis uit. In het Jaarboek Parlementaire Geschiedenis 2022, een uitgave van het Centrum voor Parlementaire Geschiedenis, wordt het thema openbaarheid in politiek en bestuur uitgewerkt in artikelen over de ontwikkeling van de Archiefwet, de grens tussen publiek en privé in kwesties rond het Koninklijk Huis, de rol van klokkenluiders in de parlementaire geschiedenis, de publieke informatievoorziening vanuit het kabinet in tijden van crisis, de ontwikkeling van de commissie voor de Inlichtingen‑ en Veiligheidsdiensten, en de informatieplicht van de regering aan de Tweede Kamer. Het Jaarboek blikt ook terug op 2021/2022 met een kroniek van de gebeurtenissen van dat parlementaire jaar en herdenkingsartikelen van tijdens die jaargang overleden politici.

Verbonden door rampspoed. Rampen en natievorming in negentiende-eeuws Nederland

Fons Meijer | Uitgeverij Verloren | 2022

Kaft proefschriftHistorici van het negentiende-eeuwse nationalisme hebben lange tijd vooral aandacht besteed aan oorlogs- en conflictmomenten. Gevoelens van nationale solidariteit ontstonden als reactie op de aanwezigheid van externe onderdrukkers. Maar wat als de ‘vijandige ander’ geen buitenlandse mogendheid was, maar een stormvloed, een rivieroverstroming of een gigantische explosie? In dit boek onderzoekt historicus Fons Meijer de invloed van grote rampen op processen van natievorming. Verbonden door rampspoed zoomt in op de verschillende manieren waarop negentiende-eeuwse Nederlanders rampervaringen hebben toegeëigend om vorm en betekenis te geven aan de notie van de Nederlandse natie.

Al met al betoogt dit boek niet alleen dat rampen belangrijke ijkpunten waren in de geschiedenis van de Nederlandse natievorming, het betoogt ook dat er in Nederland in de negentiende eeuw zelfs een specifieke vorm van rampennationalisme bestond. Verbonden door rampspoed biedt waardevolle historische achtergrond voor iedereen die wil begrijpen hoe hedendaagse gemeenschappen reageren op de talrijke crises van vandaag.

Gymnasium. Geschiedenis van een eliteschool

Diederik Burgersdijk | Athenaeum | maart 2022

530x840Gymnasium. Geschiedenis van een eliteschool is het perfecte boek voor de feestdagen. Bij iedereen, oud en jong, zal het herinneringen oproepen aan hun schooltijd. Iedereen heeft immers een schooltijd gehad, en zal zich herkennen in verschillende verhalen over de lessen van die ene leraar die je kon raken, de sfeer en de rituelen rond diploma-uitreikingen of kerstvieringen, de deur waarachter de conciërge huisde of het schoollied dat jaarlijks werd gezongen. Het boek gaat over hoe ons schoolsysteem is gevormd vanaf de eerste beginselen van wat Nederland zou worden, tot aan de dag van vandaag, aan de hand van een specifieke schoolsoort: het gymnasium. In een tijd waarin opnieuw discussie wordt gevoerd over gelijke toegang tot goed onderwijs, draagt de geschiedenis die in dit boek wordt geschreven bij aan het debat.

Het eenzame purper

P. J. Rietbergen| Bekking & Blitz, Amersfoort | juli 2022

coverIn de roman Het eenzame purper gaat het om de vraag of, en hoe, een vrouw de ultieme macht kan uitoefenen. De (historische) hoofdpersoon is de enige vrouw in het Romeinse Rijk die ooit zulke macht gehad heeft: Galla Placidia (388-450), dochter en zuster van Romeinse keizers. Uiteindelijk wordt zij, als regentes voor haar zoon, vele jaren lang degene die het imperium metterdaad bestiert.

Het is een tijd waarin de wereld snel veranderde: binnenslands waren er grote politieke en economische problemen, en aan de grenzen rukten “de barbaren” op. In een poging haar eigen cultuur te verbinden met die van de migranten huwt Galla, in een ongehoorde actie, de koning van de Goten, Athaulf. Ook na zijn ontijdige dood zet zij haar politiek voort. De roman heeft de vorm van haar mémoires – maar haar herinneringen krijgen, als het ware, een contrapunt in de deels kritische overwegingen van de schrijfslaaf die ze moet ordenen.

Meer aanbevelingen? Bekijk hier de Holiday Wishlist van 2021.