De ‘Nijmegen Agenda’ is de uitkomst van de jaarlijkse ESG-conferentie, die eind oktober honderden onderzoekers uit de hele wereld naar Nijmegen bracht. Het netwerk ESG (Earth System Governance) beoogt om met wetenschap werkelijk duurzame stappen te zetten in de samenleving. ‘Meestal hebben onderzoekers een mooie week in zo’n conferentie, maar wij wilden een uitkomst die veel langer meegaat’, zegt hoogleraar Milieu- en maatschappijwetenschappen Ingrid Visseren-Hamakers. In januari wordt het document wereldkundig gemaakt, op basis van de bevindingen tijdens en na de conferentie in Nijmegen. ‘Het is de bedoeling dat de Nijmegen Agenda het totale ESG-programma inspireert en beïnvloedt.’
Niet alleen de totstandkoming van zo’n agenda is bijzonder, ook de aard ervan, benadrukt Visseren-Hamakers. Nijmegen Agenda wil het kaf van het koren scheiden in de wildgroei van transdisciplinair onderzoek. In dit onderzoek - waarin wetenschap en maatschappelijke partijen de handen ineen slaan - wordt volgens haar al te gemakkelijk de vlag uitgehangen. ‘Samenwerking is geen doel op zich, ze moet tot echte maatschappelijke verandering leiden. Daarom moeten alle deelnemende partijen de ambitie hebben om fundamentele stappen te zetten.’
Fundamentele stappen
Als voorbeeld van een puike samenwerking noemt Visseren-Hamakers het project SAFE, een breed internationaal consortium voor dierproefvrij onderzoek. In het project, dat ze samen met hoogleraar Merel Ritskes-Hoitinga coördineert, werken onder meer een researchafdeling van Unilever en de invloedrijke dierenrechtenorganisatie PETA aan oplossingen voor onderzoek zonder proefdieren. ‘Die zijn betrouwbaarder dan onderzoek mét proefdieren, maar de toepassing ervan stuit nu op bestaande wet- en regelgeving.’
Deze moeizame implementatie van nieuwe oplossingen illustreert volgens de hoogleraar dat echte transformatie niet beperkt kan blijven tot alleen kennisvergaring. ‘De Nijmegen Agenda formuleert daarom de ambitie om ook te werken aan nieuwe maatschappelijke structuren. Iets als klimaatverandering kun je niet oplossen zonder fundamentele stappen in de samenleving.’ Een ander bijzonder element in de Agenda is het betrekken van partijen die nog moeizaam hun weg vinden in het gangbare onderzoek. ‘We maken ruimte voor de stemmen die nu het onderspit delven, zoals die van inheemse en lokale bewoners in het Amazonegebied.’
Andere onderzoekfinanciering
Nijmegen Agenda bepleit ook een radicaal andere onderzoekfinanciering voor maatschappelijk gerichte projecten. De financiering is volgens Visseren-Hamakers te versnipperd, en vergt bovendien medefinanciering van partijen die zelf al de eindjes aan elkaar moeten knopen. ‘Als bijvoorbeeld een partner als Milieudefensie tijd steekt in gezamenlijk onderzoek, krijgen ze daar geen geld voor.’ Ook noemt de hoogleraar het effectiever als al die kleine subsidiebedragen onder de paraplu komen van één onderzoeksvraag. ‘Al die losse projectjes hebben minder kans op echte invloed, ze zitten allemaal op eigen eilandjes.’
Een mooi voorbeeld van nieuw onderzoek volgens de Nijmegen Agenda noemt Visseren-Hamakers het onder één noemer brengen van de vele inmiddels gerealiseerde onderzoeksprojecten. ‘Als je daarop een meta-analyse uitvoert, kun je lessen trekken voor de toekomst. Je krijgt dan een veel beter inzicht in wat nodig is om de oplossingen die al die individuele onderzoeken aandragen een grotere kans van slagen te geven.’
De Nijmegen Agenda is een initiatief van het organisatie team van de Radboud ESG Conferentie, geleid door hoogleraren Birka Wicke en Ingrid Visseren-Hamakers en universitair docent Sander Chan.