Deze column is geschreven door Yvette Linders, coördinator van Peitho, het kenniscentrum voor retorica van de Radboud Universiteit.
In ons werk en privéleven kunnen we niet om retorica - de kunst van welsprekendheid en overtuiging - heen. We willen onze kennis krachtig overdragen en mensen overtuigen van onze standpunten. En ondertussen worden we zelf ook voortdurend blootgesteld aan de pogingen van anderen om óns te overtuigen. Toch zijn we ondanks alle ervaringen met overtuigen en beïnvloeding hierover niet uitgeleerd. Integendeel: over retorica blijft er genoeg te leren, en kunnen en moeten we ons blijven ontwikkelen.
Sommige dingen veranderen niet: we worden overtuigd door een mix van argumenten (logos), het karakter van de spreker of schrijver (ethos) en de mate waarin die spreker of schrijver ons weet te raken (pathos). Binnen deze drie overtuigingsmiddelen zijn er voortdurend ontwikkelingen te zien. Zo hangt iemands ethos af van diens deskundigheid, betrokkenheid en betrouwbaarheid.
Wel lijkt het erop dat de balans tussen deze drie (logos, ethos en pathos) in de loop der jaren verandert. Ook lijkt het dat deskundigheid bij bepaalde onderwerpen minder relevant wordt geacht. Voor bepaalde doelgroepen lijkt het zelfs dat je als minder betrouwbaar wordt beschouwd als je expertise wordt onderbouwd met verwijzingen naar instanties die als ‘elitair’ worden gezien. Dat kan voor wetenschappers betekenen dat ze meer aandacht moeten besteden aan de andere aspecten van hun ethos, om hun boodschap overtuigend over te kunnen brengen. Op het gebied van logos kunnen er bovendien meer of andere argumenten nodig zijn om bepaalde standpunten te onderbouwen of om informatie overtuigend over te brengen.
Naast de zender heeft ook de ontvangende kant baat om zich op retorisch gebied te blijven ontwikkelen. Bijvoorbeeld omdat door technologische ontwikkelingen het aantal routes waarlangs we beïnvloed kunnen worden almaar toeneemt, ook op momenten of plekken waar we die niet verwachten. We komen bijvoorbeeld onbewust in filterbubbels terecht waarin boodschappen speciaal op onze gevoeligheden zijn afgestemd. Als we weten dat iemand ons probeert te overtuigen, kunnen we ons daartegen wapenen. Als we echter geen overtuigingspoging verwachten of niet door hebben dat we een eenzijdige of sturende informatie krijgen door algoritmen of framing, dan zijn we minder op onze hoede en zijn we eenvoudiger te beïnvloeden. Door ons hierin te blijven ontwikkelen, doorzien we overtuigingspogingen beter en zijn we beter in staat om weloverwogen keuzes te maken.
Neem deel aan een cursus over onbewuste beïnvloeding
Wil je de verborgen wegen van beïnvloeding ontdekken? Vanaf februari organiseert Peitho, het Radboud Kenniscentrum voor Retorica, samen met Radboud Academy de vierdelige cursus Manipulatie of Meedenken – Onbewuste Beïnvloeding. Ontdek de facetten van framing, algoritmen en propaganda, met aandacht voor de (on)ethische kanten van onbewuste beïnvloeding. Lees meer over de cursus en schrijf je in voor een reis naar retorisch inzicht en bewustwording.