Studenten studeren aan een picknicktafel
Studenten studeren aan een picknicktafel

Via deze docentenhandleiding leren studenten duurzame verbanden leggen

De Radboud Universiteit mikt erop om duurzaamheid in iedere opleiding te verweven, maar in praktijk vinden docenten het soms lastig om het in hun cursussen te verwerken. Een nieuwe handleiding kan docenten hierbij helpen. De eerste studenten maakten afgelopen jaar al kennis met de lessen uit de handleiding en zij zijn enthousiast.

Dit voorjaar verscheen De kracht van verbinding, het boek dat aan de hand van zeventien casussen laat zien hoe wetenschappers van over de hele breedte van de Radboud Universiteit werken aan verduurzaming. Ver voor publicatie van dat boek bedacht Edwin van Meerkerk, hoogleraar cultuureducatie, al dat deze verhalen niet alleen inspirerend kunnen zijn, maar ook heel bruikbaar en leerzaam tijdens colleges. Daarom ontwikkelde hij bij ieder verhaal een set vragen en opdrachten, en bundelde ze in een handleiding voor docenten. In zijn eigen colleges ging Van Meerkerk al aan de slag met de casussen.

Iedere week bespraken Van Meerkerk en zijn studenten een casus: van een geograaf die in Midden-Java onderzoekt hoe het verzakken van steden en het stijgende water een halt kunnen worden toegeroepen tot een Nijmeegse GGD-medewerker die zorg verleent aan mensen die op straat leven. ‘De casus van de straatarts voor daklozen is me het meest bijgebleven’, vertelt Jules Gribling, student Samenleving, Taal en Cultuur. ‘Daar kwam zoveel samen: de kosten die deze zorg met zich meebrengt, het imago van daklozen, hoe we als samenleving vinden dat het straatbeeld eruit moet zien of de verhoudingen tussen daklozen onderling.’

Jules Gribling
Jules Gribling. Fotograaf: Noortje Smeenk

Anders aankijken tegen daklozen

Wekelijks brachten studenten de veelzijdigheid van een probleem in beeld , zochten ze de verbanden daartussen én dachten ze na over duurzame oplossingen. ‘Dan hebben we het over duurzaamheid in de breedste zin van het woord. Eén straatarts die ruim 100 daklozen moet helpen, is duidelijk géén langetermijnoplossing, dus moet je bekijken hoe we als samenleving met zo’n probleem kunnen omgaan.’ Gribling somt op aan welke knoppen je kan draaien bij dit probleem. ‘Denk aan het makkelijker maken van de taal die de overheid gebruikt, bijvoorbeeld in brieven, zodat mensen beter snappen wat van hen wordt verwacht. Of over taal gesproken, de woorden die we gebruiken om daklozen te beschrijven. En neem de inrichting van de openbare ruimte. In Nederland worden daklozen op de meeste plekken weggestuurd, terwijl ze in Parijs nadrukkelijk in het straatbeeld te zien zijn. Valt een stad niet zo in te richten dat daklozen er ook hun ruimte hebben?’

Door de colleges is Gribling anders tegen daklozen gaan aankijken. ‘Problemen die in Nijmegen en veel andere steden spelen, worden zo veel tastbaarder. En als ik iemand naar flessen zie zoeken in een vuilnisbak, ben ik veel benieuwder naar diens achtergrondverhaal.’

Edwin van Meerkerk
Edwin van Meerkerk. Fotograaf: Duncan de Fey

Cognitief muurtje afbreken

Van Meerkerk merkte ook dat studenten aansloegen op de verhalen. ‘Het zijn stuk voor stuk specialisten en vermaarde wetenschappers die aan het woord komen. Neem het verhaal met fysicus John Schermer die heel fundamenteel onderzoek doet, maar helpt bij heel concrete toepassingen zoals de ontwikkeling van innovatieve zonnepanelen. Een voorbeeld van een opdracht kan zijn om studenten de meest fundamentele vragen over bepaald onderzoek te laten verzinnen en ze vervolgens te vragen hoe die vragen raken aan praktische toepassingen.’ 

Dit soort opdrachten leert studenten oog te krijgen voor complexiteiten en verbanden te leggen tussen dingen die op het eerste gezicht misschien weinig met elkaar te maken lijken te hebben. ‘Je ziet vaak dat studenten in het begin een soort cognitief muurtje hebben. Binnen de ene cursus leren ze van alles, maar die kennis nemen ze nog niet mee naar een ander vak. Het boek en de handleiding kunnen er heel erg bij helpen om die samenhang wél te gaan zien.’

Bowlingbaan

Terugblikkend waardeert Gribling niet alleen de inhoud van de colleges, maar ook de manier waarop ze die bespraken tijdens de colleges. ‘We volgden dit vak met slechts vijf studenten, dus het voelde niet als een college, maar meer als een gesprek. Edwin vertelde niet enkel over de casus, maar maakte uitstapjes naar andere denkers die zich met bepaalde thema’s bezighielden of historische gebeurtenissen die aansloten op de tekst. Die manier van vertellen bevalt me goed. Het is echt een vaardigheid om dingen zo aan elkaar te koppelen. Die vaardigheid wil ik ook verder ontwikkelen.’

Zijn er nog andere dingen blijven hangen, bijna een jaar na de cursus? ‘Ik denk weleens hoe het zou zijn om een bowlingbaan te runnen. Dankzij de cursus ben ik duidelijker gaan zien hoeveel functies die baan kan vervullen. Het is natuurlijk een plek voor entertainment, maar je kan er ook een ontmoetingsplaats voor eenzame ouderen creëren of jongeren er werkervaring laten opdoen. Ondertussen is de gemeente blij omdat het zorgt voor een breder aanbod van activiteiten in de stad en leegstand tegengaat. De cursus heeft me kortom laten zien hoe je, in wat je ook doet, allerlei aspecten kan meenemen om tot iets duurzaams te komen.’ Lachend: 'Dus laat het me weten als je een goede plek voor een bowlingbaan kent.’

Bekijk de docentenhandleiding met lessugesties