2025 was nog geen maand oud toen Zuid-Californië werd opgeschrikt door een reeks verwoestende bosbranden. Met een geschatte schade van 53 miljard dollar werd het de duurste natuurbrand ooit. Hoe verschrikkelijk ook: extreme droogte, regenval en stormen zijn in toenemende mate aan de orde van de dag en dat heeft alles te maken met de opwarmende aarde.
En dat terwijl zo goed als alle landen ter wereld in 2015 een akkoord hebben bereikt om nu écht in actie te komen. Klimaatopwarming onder de twee graden houden en liefst te beperken tot maximaal anderhalve graad. Verder legden ze de ambitie vast om met de uitstoot van broeikasgassen zo snel mogelijk een piek te bereiken alvorens te beginnen aan een daling van de uitstoot.
Iedere fractie telt
‘Sinds 2015 is de uitstoot van broeikasgassen met 10 procent gestegen en het is nog niet duidelijk of de piek al bijna is bereikt’, vertelt Carlijn Hendriks, universitair docent Environmental Science tijdens een lezing van het Radboud Centre for Sustainability Challenges en Scientist Rebellion. Bovendien weten we vrijwel zeker dat de anderhalve graad temperatuurstijging niet meer te voorkomen is. Die temperatuurstijging zal rond 2030 bereikt zijn. ‘Terugblikkend kun je dus niet echt van een succes spreken, de afgelopen tien jaar, te meer omdat de (toegezegde) acties en beleidsmaatregelen achterblijven. Anderhalve graad is op deze manier niet haalbaar, we koersen eerder af op 2,6 graden opwarming’
Hoewel er dus weinig reden voor optimisme is, betekent het niet dat er de afgelopen jaren níets gebeurd is, geeft Hendriks aan. ‘Tien jaar geleden koersten we nog af op een opwarming van 3,4 graden en in 2009 was zelfs een opwarming van 6 graden niet ondenkbaar. We kunnen dus hoop putten uit het feit dat klimaatactie wel degelijk effect heeft en dat elke fractie van een graad telt.’
Staten kunnen het niet alleen
Wat wel hoopgevend is? De inzet van een groeiend aantal klimaatinitiatieven van organisaties die niet onder landelijke overheden vallen, zoals lokale overheden, bedrijven en financiële instellingen. Maar in hoeverre weten dit soort initiatieven bij te dragen? Dat onderzoeken promovendi Kiri van den Wall Bake en Sebastian Reyes de la Lanza in het ACHIEVE-project. ‘Staten kunnen het niet alleen’, vertelt Reyes de la Lanza. ‘Daarom is het belangrijk dat ook non-state action groeit.’ Dit gebeurt bijvoorbeeld in de wereldwijde campagne Race to Zero waar meer dan 17.000 bedrijven, steden, regio's, financiële instellingen en universiteiten, onder wie de Radboud Universiteit, samenwerken om in 2050 net zero te bereiken, ofwel dat er in 2050 geen broeikasgassen aan de atmosfeer worden toegevoegd.’
Het aantal klimaatinitiatieven mag groeien, maar hun effectiviteit stagneert de laatste jaren, zo blijkt uit een analyse van 387 initiatieven die Van den Wall Bake en Reyes de la Lanza uitvoerden. ‘Je ziet met name dat kleinere initiatieven te weinig capaciteit hebben om een significante bijdrage te leveren.’
Daarnaast valt op dat de focus van klimaatinitiatieven onevenwichtig is. Van den Wall Bake: ‘De meeste aandacht gaat uit naar klimaatmitigatie (het beperken van klimaatopwarming) terwijl initiatieven rond klimaatadapatie (aanpassing aan de gevolgen van klimaatverandering) achterblijven.’ Ook onevenwichtig is de verdeling van wie op dit moment worden betrokken bij en profiteren van klimaatacties. ‘Dat is vooral wat we de ‘Global North’ noemen: rijke landen in Europa en Noord-Amerika.’
Op basis van hun analyse doen Van den Wall Bake en Reyes de la Lanza een aantal aanbevelingen om klimaatinitiatieven van niet-staatsactoren naar een hoger plan te tillen. ‘Allereerst zien we kansen op het gebied van accountability. Veel initiatieven kunnen stappen maken op het gebied van monitoring van hun doelen en transparantie over hun bezigheden. Om zo hun effectiviteit te verbeteren.’ De onderzoekers pleiten daarnaast voor evenwichtiger focus en meer aandacht voor de gevolgen van klimaatverandering. Ten slotte benadrukken ze het belang van bredere samenwerking: ‘Zorg dat meerdere delen van de wereld betrokken worden bij klimaatinitiatieven, temeer omdat de regio’s die het meest kwetsbaar zijn voor de gevolgen van klimaatverandering te vaak over het hoofd worden gezien. Betrek de Global South daarom ook bij initiatieven en maak klimaatactie inclusiever.’
Eindejaarsserie
Dit verhaal is onderdeel van de Eindejaarsserie. Speciaal voor deze serie blikt de redactie van Radboud Recharge samen met wetenschappers terug op zeven belangrijke momenten uit 2025. Benieuwd naar de andere artikelen? Bekijk hier de hele serie.
Foto: Mika Baumeister via Unsplash