Een belangrijk punt van kritiek op de bedrijfskunde die je gevonden hebt, gaat over het gebrek aan kritische reflectie. Wat houdt dat in?
“Een gebrek aan fundamentele filosofische vragen zou je kunnen zeggen. Wat is het effect van managementdenken op de samenleving? Wat is organisatie? Is organisatie altijd iets goeds? Waar zelfreflectie gaat over het gebruik van een juiste wetenschappelijke methodologie, gaat kritische reflectie meer over filosofische reflectie. Daarnaast is het gebrek aan diversiteit een van de belangrijkste kritieken; er lijkt binnen de bedrijfskunde vooral aandacht voor het marktgestuurd kapitalisme. De kritische managementwetenschappers zeggen dan: dat tast de wetenschappelijke status van de bedrijfskunde aan. Wetenschap moet altijd kritisch zijn, diverse perspectieven bespreken en enige vorm van reflectie op haar eigen fundamenten hebben; ze moet oog blijven houden voor de schaduwkanten van haar eigen onderwijs.”
Schaduwkanten?
“De schaduwkanten van het kapitalisme, zegt de stroming Critical Management Studies. Ofwel, de sociaal-politieke effecten die in de samenleving doorvloeien en bepaalde problemen opleveren. Kijk maar eens naar de universiteit zelf: studenten worden als consumenten gezien, kennen een grote mate van onderlinge concurrentie en medewerkers worden in plaats van kwaliteit afgerekend op kwantiteit. Het marketingdenken dat studenten Bedrijfskunde met de paplepel wordt ingegoten, gaat in sectoren als de zorg en het onderwijs een rol spelen, terwijl dat juist segmenten zijn waar hele andere waarden gelden. Die doorsijpeling van het marktdenken, daar is nauwelijks aandacht voor binnen de studie zelf.”
Wat betekent een gebrek aan kritische reflectie en diversiteit voor hoe studenten Bedrijfskunde opgeleid worden?
“Dat ze onvoldoende in staat zijn om kritisch na te denken en een eigen positie over dingen in te nemen. Plus dat ze meer worden opgeleid als beroepskracht dan als wetenschappelijk kritisch professional. Er zijn bijvoorbeeld heel veel alternatieven voor markt- en managementkapitalisme, maar die worden niet besproken. Zo heb ik in mijn hele studie Bedrijfskunde niets gehoord over werknemerscoöperaties of anarchistische en feministische organisatietheorieën. Als de opleiding een wetenschap wil zijn en hun studenten wil opleiden tot verantwoordelijke managers, moet ze haar leerlingen wel het gereedschap geven om te kunnen reflecteren. Op het effect van hun handelen zelf en op de samenleving als geheel.”
Voor een grondige hervorming van de business school stel je een ‘omgekeerde bedrijfskunde’ voor. Wat bedoel je daarmee?
“Het zou interessant zijn om te beginnen bij de problemen die op dit moment in de samenleving spelen, en dan te kijken naar wat organisatiewetenschappers en bedrijfskundigen daarover kunnen vertellen. Welke organisatievormen zijn het meest geschikt om de menselijke autonomie te waarborgen? Om solidariteit tussen mensen te stimuleren? Welke vormen zijn dan het meest toekomstbestendig? Er bestaat al een paar jaar tussen de faculteit Managementwetenschappen, Filosofie en Rechten een interdisciplinair vak genaamd ‘Work in the 21st century’. Studenten kijken vanuit drie perspectieven naar thema’s als precarisering en flexibilisering op de arbeidsmarkt. Ik vind dat een mooi voorbeeld van hoe de omgekeerde bedrijfskunde er concreet uit zou kunnen zien.”
Heb je spijt dat je destijds bedrijfskunde bent gaan studeren?
“Nee, helemaal niet. Ik heb de studie met veel plezier gedaan. Wellicht lijkt mijn betoog bij sommigen een frontale aanval op de bedrijfskunde te zijn. Zo bedoel ik hem niet. Ik begin en eindig mijn scriptie juist met het uitspreken van mijn toewijding aan het voortbestaan ervan. Ik zou gewoon heel graag zien dat de bedrijfskunde meer de kant van de management- en organisatiewetenschap opgaat. Gelukkig zie ik dat er in de studie steeds meer aandacht komt voor maatschappelijke thema’s, zoals duurzaamheid, het welzijn van medewerkers, sociale ongelijkheid en diversiteit. Los van wat dat betekent voor winst als organisatiedoel. Er worden dus stappen gezet, het mag van mij alleen nog steviger.”
Toen je in 2018 begon met studeren wilde je organisatieadviseur worden. Is dat nog steeds zo?
“Nee, die ambitie heb ik al een tijd geleden laten varen. Ik zou graag binnen de academische wereld blijven en binnen de filosofie promoveren. In hoeverre mijn suggesties voor een hervorming van de bedrijfskunde opvolging gaan krijgen? Dat gaat de toekomst uitwijzen.”
Tekst: Annette Zonnenberg
