Waarom is die interdisciplinaire benadering zo belangrijk?
‘De complexiteit van het plasticprobleem wordt steeds duidelijker. Het strekt zich uit over verschillende disciplines; denk aan het gebruik van olie, een vervuilende, niet-hernieuwbare bron, problemen met afvalbeheer, de gezondheidsgevaren van microplastics en van gebruikte chemicaliën, enzovoorts. Om tot een duurzame plasticindustrie te komen hebben we verschillende typen kennis nodig, en moeten we het onderzoek ook meer met elkaar verbinden. Ook om onbedoelde gevolgen van bepaalde maatregelen te voorkomen.’
Wat voor onbedoelde gevolgen?
‘Kijk bijvoorbeeld naar biologisch afbreekbaar plastic, dat is vaak niet zo milieuvriendelijk als het lijkt. Afbreekbaar plastic is gemaakt om te ontbinden wanneer het in het milieu terechtkomt. Maar als dat soort plastics op dezelfde afvalberg eindigen als het recyclebare plastic, dan verlaagt dat de kwaliteit van het recyclebare plastic. Met andere woorden: als het afvalbeheer niet mee verandert, hebben biologisch afbreekbare plastics eerder een negatief dan een positief effect.’
‘Een tweede probleem is de herkomst. Biobased plastics worden vaak gemaakt uit biomassa, zoals maïs, suikerriet of hout. Voor die grondstoffen is veel landbouwgrond nodig. Soms worden bossen gekapt om ruimte te maken voor plantages of landbouw om de benodigde grondstoffen te telen. Zo kan de productie van “groene” plastics onbedoeld bijdragen aan ontbossing, verlies van biodiversiteit en extra CO₂-uitstoot.’
En plastics bevatten vaak chemicaliën?
‘Veel plastics bevatten inderdaad chemische additieven. Het probleem is dat er weinig regulering is over welke chemicaliën precies gebruikt worden. Sommige chemicaliën, zoals weekmakers en PFAS, zijn schadelijk voor mens en milieu, waardoor recycling lastiger wordt. Kortom, de chemische stoffen in plastic vergroten de ecologische én gezondheidsrisico’s, én belemmeren een circulaire plastic-economie. Er is meer transparantie en regelgeving nodig voor het gebruik van chemicaliën in plastics.’
Maar gelukkig komt er een wereldwijd plasticverdrag?
‘Sinds 2022 onderhandelt een werkgroep van de Verenigde Naties inderdaad over een UN Plastics Treaty, een bindend wereldwijd verdrag, vergelijkbaar met het klimaatakkoord van Parijs, met als doel om de plasticvervuiling wereldwijd te stoppen. Maar vooralsnog is er geen consensus tussen landen over de scope van het verdrag. Sommige landen willen alleen naar plastic afval kijken. Als wetenschappers benadrukken we juist dat we de hele levenscyclus van plastic moeten meenemen. Met een netwerk van wetenschappers volg ik de onderhandelingen over het verdrag op de voet. We discussiëren met onderhandelaars en bieden beleidsvoorstellen aan.’
Maar ik voel me thuis in het midden, in het grijze gebied tussen disciplines
Wat is er verder nodig om tot een duurzame plasticindustrie te komen?
‘We moeten het plasticprobleem meer holistisch benaderen, waarbij we naar de hele levenscyclus van het product kijken, vanuit economisch-, sociaal- en milieuoogpunt. En we moeten meer communiceren en coördineren. Het afvalmanagement, bijvoorbeeld, verschilt nu vaak per land, zelfs per stad. Dat moet meer uniform worden, dan vermindert het aantal consumentfouten en verbetert de kwaliteit van recyclebaar plastic.’
De uitdagingen worden er niet minder op, want de vraag naar plastic blijft toenemen, onderstreept Gonella. Ook de interdisciplinaire samenwerking is geen gemakkelijke opgave. Economen, bijvoorbeeld, hebben een heel ander jargon en een andere mindset dan milieukundigen. Toch voelt de Italiaanse zich in die verbindende positie het meest prettig. ‘We moeten zoeken naar gemeenschappelijke grond. Dat kost tijd en vereist een zekere elasticiteit. Maar ik voel me thuis in het midden, in het grijze gebied tussen disciplines.’
Tekst: Inge Mutsaers
Foto Sara: Duncan de Fey
