Image from book
Image from book

De onbedoelde gevolgen van ontwikkelingssamenwerking

Ontwikkelingssamenwerking heeft naast bedoelde vaak ook onbedoelde effecten. Zo kan financiële steun aan vrouwen onbedoeld leiden tot meer huiselijk geweld, wanneer hun mannen zich achtergesteld voelen. Evaluatierapporten moeten ook aandacht besteden aan dit soort ‘bijwerkingen’, volgens onderzoeker Dirk-Jan Koch. Hij schreef een boek met aanbevelingen, ‘een soort bijsluiter voor ontwikkelingssamenwerking’.

Ontwikkelingsstudies kunnen in sommige opzichten veel leren van de medische wetenschappen, vindt de auteur. ‘Bij medicijnen tegen ziektes zitten altijd bijsluiters die je vertellen wat de mogelijke bijwerkingen kunnen zijn. In de ontwikkelingssamenwerking is het vaak zo dat als je anderen overtuigt van jouw idee om een probleem aan te pakken, je gewoon aan de slag kunt. Als de ontwikkelingsdoelen van zo’n plan dan behaald zijn, geldt het programma als ‘geslaagd’, terwijl er misschien ook effecten zijn waar helemaal geen aandacht voor is.'

Programma’s voor ontwikkelingssamenwerking krijgen concrete aanbevelingen in het boek ‘Foreign aid and its unintended consequences’ van bijzonder hoogleraar Internationale handel en ontwikkelingssamenwerking Dirk-Jan Koch. Koch combineert zijn onderzoekswerk aan de Radboud Universiteit met een baan als kennisgezant bij het Ministerie van Buitenlandse Zaken.

Tunnelvisie

‘Soms lijden evaluatierapporten aan tunnelvisie’, volgens de onderzoeker. ‘Ze kijken alleen naar de doelen van ontwikkelingsprogramma’s en niet naar wat er nog meer gebeurt. Met dit boek hebben we een soort checklist willen maken om alle mogelijke effecten langs te gaan.’ Hij noemt bijvoorbeeld programma’s voor meer homorechten die soms leiden tot meer onderdrukking van homo’s: lokale autoriteiten beweren dan dat lokale homorechten-activisten marionetten zijn van buitenlandse krachten en bestreden moeten worden. Als die autoriteiten erin slagen de lokale bevolking succesvol op te jutten tegen de lokale activisten, dan is er sprake van een backlash-effect.

Er zijn ook versterkingsprogramma’s waarbij vrouwen een microkrediet krijgen om een eigen onderneming te starten. ‘Maar soms leidt zo’n programma ook tot meer huiselijk geweld’, vertelt Koch. ‘Omdat de mannen zich bijvoorbeeld achtergesteld voelen. Door dit soort negatieve effecten ook te meten kun je er als organisatie iets tegen doen. Je kunt bijvoorbeeld naast het krediet een training aanbieden aan de betrokken mannen.’

Vertel het hele verhaal

Ontwikkelingssamenwerking kent ook positieve bijwerkingen. Koch: ‘Sommige programma’s hebben een vliegwieleffect. Zo levert een actie voor ontwormingskuren minder zieke kinderen op en zorgt die er ook voor dat de kinderen langer naar school gaan, sneller een diploma halen en later makkelijker een goede baan vinden. Het is zonde als je in het evaluatierapport alleen bespreekt hoeveel gezonde kinderen het programma heeft opgeleverd en al die andere dingen achterwege laat.’

Het nieuwe boek kan organisaties helpen om al deze effecten te onderzoeken. Koch benadrukt dat het daarnaast belangrijk is dat lokale onderzoekers betrokken zijn. ‘Mensen die in het gebied zelf wonen, kunnen beter inschatten wat de effecten van ontwikkelingssamenwerking zijn.’ Ook moeten ngo’s en andere organisaties voor ontwikkelingssamenwerking kritischer durven kijken naar hun eigen werk. ‘Omdat veel organisaties afhankelijk zijn van donaties, hebben ze de neiging altijd een positief verhaal te vertellen over hun projecten. Het zou goed zijn om donateurs, maar bijvoorbeeld ook politici, juist mee te nemen in je uitdagingen. Dan blijven ze langer toegewijd en denken ze niet bij de eerstvolgende droogte of honger dat eerdere projecten niets geholpen hebben.’

‘Foreign aid and its unintended consequences’ verschijnt op 27 september bij uitgeverij Routlegde. Koch vertrekt op een boektoer langs o.a. Washington, New York en Parijs om presentaties te geven aan de Wereldbank, de VN en de OESO over zijn bevindingen. Op 7 december om 20.00 uur organiseert Radboud Reflects een publieksbijeenkomst met Koch.

Literatuurverwijzing

Het boek is gratis te downloaden (of te bestellen) via https://www.routledge.com/The-Unintended-Effects-of-Aid-and-Development/Koch/p/book/9781032412146

Contactinformatie

Meer weten? Neem contact op met Dirk-Jan Koch via dirkjan.koch [at] ru.nl (dirkjan[dot]koch[at]ru[dot]nl) of met Persvoorlichting & Wetenschapscommunicatie via 024 361 6000 of media [at] ru.nl (media[at]ru[dot]nl)

Thema
Internationaal