Deltares en Radboud Universiteit brengen wetenschappelijke en toegepaste kennis over watervraagstukken samen: ‘Het is organisch gegroeid’

Werkveld en theorie

Bij de benadering van deze vraagstukken richt Deltares zich vooral op de toegepaste kant en de universiteit op de wetenschappelijke kant. Het instituut vertrekt vanuit een concrete maatschappelijke opgave uit het werkveld, de universiteit vanuit de theorie. ‘Vaak komen in een vraagstuk meerdere problemen samen en spelen verschillende belangen een rol’, zegt Sander. ‘Door maatregelen te combineren, kun je meerdere doelen tegelijkertijd realiseren. Deltares maakt technisch inhoudelijke modellen voor mogelijke integrale oplossingen. Vanuit de universiteit onderzoeken we hoe overheidsinstanties omgaan met deze informatie van Deltares.’  

Zo is onderzoek gedaan naar de werking van klimaatdiensten (diensten die wetenschappelijke klimaatdata vertalen naar praktische informatie), zoals de Klimaateffectatlas. Deze online tool geeft een eerste indruk van hoe kwetsbaar verschillende gebieden in Nederland zijn voor wateroverlast, droogte, hitte en overstroming. ‘Er zit een kennisleemte tussen de mogelijkheden van klimaatdiensten en de wijze waarop gebruikers deze diensten daadwerkelijk benutten’, legt Gerald Jan uit. ‘Soms werken beleidmakers met zulke systemen en soms niet’, vult Sander aan. ‘De vraag is wanneer de informatie wordt meegenomen bij besluitvorming en wanneer niet, en of dat te maken heeft met de manier waarop deze informatie aan beleidsmakers wordt gepresenteerd.’

Voor een ander project werd, in samenwerking met de provincie Zuid-Holland, een serious game ontworpen om de impact van keuzes in relatie tot beschikbaar zoetwater inzichtelijk te maken voor beleidsmakers en planners. ‘Daarvoor hebben we een theoretisch concept uit de bestuurskunde uitgewerkt in een game’, zegt Gerald Jan. Zo ontdekken ambtenaren welke betekenis beleidskeuzes hebben en waartoe ze leiden. ‘We zijn geen tovenaars, we kunnen complexe kwesties niet zomaar oplossen. Maar met serious games proberen we het inzichtelijk te maken.’  

Verbinden van korte en lange termijn

In de kern gaat de bestuurlijke omgang met watervraagstukken telkens over de verbinding van de korte en lange termijn. ‘Wat je nu doet, heeft invloed op later’, zegt Sander. ‘Dat wordt door de praktijk wel gezien, maar dan is het de vraag hoe je daarnaar handelt. Dat is moeilijk.’ Gerald Jan: ‘We kunnen zeggen hoe het moet, maar dat doet vaak veel pijn. Bovendien zitten er ook inherente onzekerheden in als je het hebt over de lange termijn.’ 

In het Horizon Europe-project BlueGreen Governance onderzoeken Deltares en RU gezamenlijk de lange termijn ontwikkelingen in de Westerschelde. Hieruit blijkt dat de huidige strategie van dijkversterking op lange termijn gaat botsen met Europese en landelijke natuurdoelen. Deze kunnen namelijk alleen worden gerealiseerd door meer ruimte te geven aan de Westerschelde en het land weer gecontroleerd te laten meegroeien met de zee. ‘We willen laten zien dat de weerstand tegen innovatieve waterveiligheidsconcepten en het doorgaan op de huidige weg op termijn zal leiden tot juridische conflicten en boetes van de EU’, zegt Sander.

Waarde van de samenwerking

De twee organisaties werken inmiddels structureel samen, al is dat niet contractueel vastgelegd. Het gaat dan onder andere om stages voor masterstudenten, het ontwikkelen van een internationale handleiding voor klimaatrobuuste steden, een advies voor overheidsinstellingen over multi-level governance van stedelijke adaptatie en de gezamenlijke financiering van promotieonderzoek. ‘Als universiteit hebben we Deltares nodig’, zegt Sander. ‘Zij hebben toegang tot de praktijkvoorbeelden die wij nodig hebben om onze theorieën te toetsen.’ Daarnaast krijgen studenten via stages en het schrijven van scripties toegang tot het werkveld. ‘Dat is geweldig, want we zijn altijd op zoek naar stageplekken.’ 

Deltares heeft veel aan de academische benadering van de universiteit, waarbij meer ruimte is voor het diep en kritisch overdenken van de organisatie en inhoud van waterbeleid, vertelt Gerald Jan. Door de stages en scripties heeft het instituut op haar manier verbinding met nieuwe toetreders tot de arbeidsmarkt. ‘Studenten denken anders. Ze hebben frisse ideeën en stellen goede vragen. Zo brengen ze ons verder.’ Het is een mooie manier van kennisuitwisseling. ‘Masterstudenten hebben ook meer tijd om bijvoorbeeld literatuurstudies te doen.’ 

3D-reliëf

Tot slot toont Gerald Jan een schaalmodel van de door Deltares ontwikkelde Virtual Climate Lab, waar een Radboud-student in het kader van Europees onderzoek aan meewerkt. Het gaat om een 3D geprinte tafel waarop informatie geprojecteerd kan worden en op interactieve wijze maatregelen kunnen worden getoond. Het schaalmodel toont het gebied rondom de voormalige vliegbasis Soesterberg. ‘Met dit hulpstuk zien beleidsmakers in één oogopslag alle dilemma’s op deze plek. Want als je het bijvoorbeeld over PFAS hebt, gaat het niet alleen over bodemverontreiniging, maar ook over de energietransitie en grondwaterkwaliteit’, zegt Sander.

Tekst: Willem Claassen