In een zaaltje in Nijmegen staan zo’n 15 mensen om een enorm spelbord van drie bij drie meter. Hoewel ze iedere dag hetzelfde doel nastreven, kansengelijkheid in het onderwijs verbeteren, blijft goede samenwerking een uitdaging. Daar willen ze verandering in brengen. Niet via spreadsheets of artikelen, maar via een innovatief bordspel zetten ze vandaag de eerste stap om dichter bij elkaar te komen…Start!
Foto: Patrice Börger
‘Kansenongelijkheid, dat noemen we een wicked problem’, zegt onderwijsantropoloog Floris Burgers. Het is een probleem waar veel groepen bij betrokken zijn. Om dat probleem op te lossen, moeten scholen, gemeenten en ouders beter gaan samenwerken.
En dat is precies wat Burgers met het bordspel teweeg wil brengen. Samen met zijn collega-onderzoekers van de Radboud Universiteit en de Universiteit van Amsterdam ontwikkelde hij een zogenoemd serious policy game. Een spel waarin alle onderwijspartijen spelenderwijs elkaars perspectief leren begrijpen en bespreekbaar maken.
Volgens Burgers kijken de verschillende partijen op hun eigen manier naar kansengelijkheid. Een bestuurder denkt aan beleid, een leraar denkt aan werkdruk en een ouder denkt aan de ontwikkeling van diens kind. ‘Die verschillende belangen maken samenwerken soms lastig’, zegt Burgers. Dankzij het spelelement kunnen de deelnemers zich losmaken van hun gebruikelijke rollen. Even staan er geen échte belangen op het spel; er ontstaat vrijheid om te discussiëren met elkaar. Hoe werkt dat precies in het spel?
Het spel is op maat gemaakt voor gemeenten; deelnemers spelen het spel met een grote kaart van hun stad; een weerspiegeling van de scholen, de wijken en de kenmerken van de inwoners. Er is ook een spelvariant waarin er wordt gespeeld in een fictieve gemeente: de gemeente ‘Kansrijk’. ‘Als je het bord voor je ziet liggen, worden problemen ineens inzichtelijk’, verduidelijkt Burgers. Als het spel begint, stemmen spelers eerst op de belangrijkste uitdagingen, zoals schoolsegregatie of armoede in een wijk. Er worden vlaggetjes geplaatst op de plekken waar die uitdagingen spelen, en er verdwijnen muntjes in stemkokers. Daarna kiezen de spelers, vanuit hun rol, passende interventies voor die uitdagingen en voorspellen ze welke keuzes de andere groepen zullen maken. Wie de ander goed inschat, krijgt punten. Je wordt dus beloond door je te verplaatsen in het perspectief van de ander.
Tijdens een speelsessie ziet Burgers dat spelers overleggen, hardop twijfelen, en aan elkaar vragen hoe zij tegen een oplossing aankijken. Zo ontstaan korte, onverwachte gesprekken die je normaal niet hoort in een vergadering. Een bestuurder zegt dan bijvoorbeeld dat diegene graag brede brugklassen invoert, terwijl een leraar meteen denkt aan werkdruk. Ook merkt Burgers dat deelnemers vaak verrast raken door de inzet van anderen. Soms ontdekken ze dat ze niet de enigen zijn die aan een oplossing werken. Een leraar uit een basisschool was bijvoorbeeld gefrustreerd omdat diegene dacht: “Wij zijn maar een klein schooltje, wat kunnen wij nou écht veranderen?”. Maar tijdens het spelen hoorde hij dat de middelbare school in dezelfde buurt óók met kansengelijkheid bezig was. ‘Dat soort momenten versterkt het gevoel dat we dit echt samen doen’, zegt Burgers.
Burgers en zijn collega’s werken op dit moment samen met het Samenwerkingsverband Kansengelijkheid en Burgerschapsonderwijs (SKB) om ervoor te zorgen dat het spel in veel gemeenten gespeeld gaat worden. ‘Ik hoop dat dit spel de basis gaat vormen voor een manier van samenwerken die uiteindelijk de kansen voor kinderen gaat vergroten.’ En het spel laat zien dat kansengelijkheid niet met grootse plannen begint, maar met het inzicht dat niemand dit soort vraagstukken alleen hoeft op te lossen.