De Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) honoreerde zestien aanvragen op het gebied van de Exacte en Natuurwetenschappen in de M-categorie, waarvan er twee worden geleid door Radboud-onderzoekers. De subsidies, tussen de 400.000 en 800.000 euro, zijn bedoeld voor vernieuwend, fundamenteel onderzoek van hoge kwaliteit en wetenschappelijke urgentie. In de ENW-XS, waar projecten maximaal 50.000 euro ontvangen, zijn in totaal 56 toewijzingen, waarvan vier voor projecten van Radboud-onderzoekers.
ENW-M
De toxines van de tuberkelbacil tegen zichzelf gebruiken
Wilbert Bitter (AUMC) & Robert Jansen
De tuberkelbacil kan verschillende toxines aanmaken en uitscheiden, deze toxines zijn gericht tegen de gastheer maar vooral ook tegen andere bacteriën. Hij moet daarbij echter ook zichzelf beschermen anders leidt de productie tot zijn eigen ondergang. Daarom is de aanmaak van deze toxines nauwkeurig gereguleerd. We gaan nu de productie en functie van deze toxines in detail bestuderen om te kijken of we deze toxines tegen zichzelf kunnen laten keren en op die manier de tuberculose bacteriën te verzwakken en daarna uit te schakelen met antibiotica.
Molecules kennen hun grenzen: koel blijven met interacties
Tijs Karman
Wetenschappers zijn er onlangs in geslaagd moleculen te koelen tot temperaturen van slechts een miljardste graad boven het absolute nulpunt – de koudste materie in het universum. Bij deze temperaturen worden moleculen bruikbaar voor nieuwe kwantumtechnologie¨en. De baanbrekende koeltechniek is “shielding”, waarbij moleculen hun grenzen aangeven en verlies in botsingen voorkomen wordt. Nu we erin geslaagd zijn moleculen te koelen tot kwantumgassen, verschuift onze focus van koelen naar koel blijven met interacties; We willen weten hoe we de interacties tussen moleculen kunnen beheersen om de bouwstenen van deze nieuwe technologie¨en te realiseren.
ENW-XS
Malaria’s Mating Call
M.M. Jore
Met 600.000 doden elk jaar blijft malaria de meest dodelijke parasitaire ziekte. De parasiet die malaria veroorzaakt wordt verspreid via muggen. In de muggenmaag moet een mannelijke parasiet een vrouwelijke parasiet vinden en bevruchten. Mannelijke malaria parasieten zijn heel goed in het vinden van een partner, maar hoe zij zo dat zo efficiënt doen snapt men nog niet. Onderzoekers kwamen er toevallig achter dat vrouwelijke parasieten een “lokroep” gebruiken om mannetjes te activeren, waardoor de mannetjes naar de vrouwtjes toe gaan bewegen. In dit project zullen de onderzoekers de lokroep identificeren om uiteindelijk nieuwe malariamedicijnen te kunnen ontwikkelen.
Activating PEG: From Stealth to Function
J. Luan
Nanogeneesmiddelen, zoals met geneesmiddel geladen nanodeeltjes, zijn vaak bedekt met poly(ethyleenglycol) (PEG) of oligo(ethyleenglycol) (OEG) om het immuunsysteem te ontwijken. Deze coatings worden verondersteld “onzichtbaar” voor cellen te zijn, maar bewijs suggereert dat ze immuunreacties kunnen veroorzaken. Het doel van dit voorstel is om te onderzoeken of subtiele verschillen in PEG/OEG-conformatie de interacties van nanodeeltjes met cellen kunnen beïnvloeden. Met nauwkeurig ontworpen vesikels bestuderen we hoe OEG-conformatie de opname door cellen en de afgifte van geneesmiddelen regelt. Dit kan leiden tot slimmere nanogeneesmiddelen die efficiënt kankerwandelcellen bereiken met minimale bijwerkingen.
It takes two: Development of bivalent anti-inflammatory corticosteroid drugs
M.J.M. Schaaf
Corticosteroïden zijn veelgebruikte geneesmiddelen voor de behandeling van ontstekingsziekten zoals astma en reumatoïde artritis, maar het gebruik ervan wordt beperkt door ernstige bijwerkingen. Dit project heeft als doel een nieuw type corticosteroïde te ontwikkelen dat de therapeutische werking behoudt en tegelijkertijd deze ongewenste effecten vermindert. We gaan innovatieve ‘dubbele’ steroïdmoleculen ontwikkelen die twee corticosteroïdreceptoren samenbrengen, wat mogelijk de effecten van deze geneesmiddelen zal veranderen. De effectiviteit en veiligheid van deze stoffen zal worden getest in cellen en in een zebravismodel. Dit onderzoek kan leiden tot veiligere behandelingen voor veel patiënten en zal ons begrip van de werking van corticosteroïden verbeteren.
Exploiting Sugar Transport Pathways to Supercharge Antibiotics
W.A. Velema
De toename van antibioticaresistentie vormt een bedreiging voor zowel de moderne geneeskunde als de wereldwijde volksgezondheid. Traditionele methoden voor antibiotica-ontdekking zijn ineffectief gebleken, wat de noodzaak van innovatieve oplossingen benadrukt. In dit project introduceren we een nieuw concept dat gebruikmaakt van de eigen cellulaire systemen van bacteriën om antibacteriële antisense-moleculen te transporteren. Deze aanpak is bijzonder veelbelovend omdat het het mogelijk maakt vrijwel elk bacterieel gen te targeten. Wij geloven dat deze strategie de potentie heeft om de manier waarop we antibioticaresistentie aanpakken radicaal te veranderen.