Een neutronenster met twee lichtbakens
Een neutronenster met twee lichtbakens

Gekke neutronenster zit in bijzonder stersysteem

Een pulsar waarvan het gedrag niet goed te verklaren was, blijkt in een bijzonder dubbelsysteem – een systeem waar twee sterren om elkaar heen draaien – te zitten. Dat ontdekte sterrenkundige Emma van der Wateren, die op 10 juni aan de Radboud Universiteit promoveert.

Een pulsar is een neutronenster die heel regelmatig knippert. ‘Neutronensterren zijn hele gekke, compacte bollen’, legt sterrenkundige Emma van der Wateren uit. ‘Ze zijn qua doorsnee ongeveer zo groot als de stad Utrecht – zo’n 20 kilometer – met een massa van 1,5 keer de zon. Ze zijn dus heel klein, maar heel zwaar.’ De pulsar heeft van twee kanten een lichtbaken en draait rond. ‘Daarom worden ze ook wel de vuurtorens van het heelal genoemd. Ze hebben een grote betrouwbaarheid en met het knipperen van die lichtbakens kun je meten of er iets gebeurt tussen die pulsar en de aarde, zoals bijvoorbeeld een zwaartekrachtgolf.’ Daarmee leren sterrenkundigen steeds meer over het ontstaan en de werking van het heelal.  

Gigantische explosie 

Een van de onderzoeken die Van der Wateren deed voor haar promotie ging over een gekke pulsar, ontdekt met LOFAR, de radiotelescoop in Drenthe. ‘Deze pulsar gaf rare data en had een vreemde onregelmatigheid die niet direct te verklaren was.’ De sterrenkundige bekeek de data en ontdekte dat deze pulsar in een dubbelsysteem zit, waarin twee sterren – waarvan één de pulsar – om elkaar heen draaien. De twee objecten doen tientallen jaren over één rondje, een van de langste baanperiodes ooit gevonden bij een pulsar. De begeleider is een gewone ster van ongeveer 3,6 keer de massa van de zon, wat een relatief lage massa is voor een dergelijk systeem. ‘Dat is heel bijzonder, want het is niet logisch dat deze objecten nog in een dubbelsysteem zitten.’ Een pulsar ontstaat bij een supernova-explosie en die is zo gigantisch, dat je verwacht dat deze sterren daarbij ver uit elkaar zullen vliegen. Dat bleek hier niet zo te zijn.  

Van der Wateren: ‘De kans is heel klein, maar we hebben aangetoond dat het wel mogelijk is. In de meeste gevallen zullen de sterren uit elkaar vliegen, maar als je net de juiste omstandigheden hebt, waarbij de begeleider van de pulsar op de juiste manier een duw heeft gekregen van de explosie, is het mogelijk.’ 

In de podcast Radboud Science Snacks legt Emma van der Wateren in detail uit wat een neutronenster is en hoe we die sterren kunnen gebruiken om het heelal beter te begrijpen.  

Contactinformatie

Meer weten? Neem contact op met Emma van der Wateren op wateren [at] astron.nl (wateren[at]astron[dot]nl) of met Persvoorlichting & Wetenschapscommunicatie via 024 361 6000 of media [at] ru.nl (media[at]ru[dot]nl). 

Thema
Universum