Child reading the newspaper hanging upside down in the playground
Child reading the newspaper hanging upside down in the playground

Goed nieuws voor kinderen draait niet om verbloemen, maar om versimpelen

Irriteer jij je aan de nieuwskop: ‘Schoolvakantie blijft een puzzel voor werkende moeders: vaders aan zet’? Onderzoeksjournalist Zoë Papaikonomou ook. Met paarse pen laat ze op haar screenshots van nieuwskoppen zien hoe racisme, xenofobie en seksisme in het nieuws kunnen zitten. Maar hoe maak je nieuws eigenlijk gelijkwaardig en inclusief? En hoe doe je dat voor kinderen?

Gedragswetenschapper Mariska Kleemans, expert in goed nieuws voor kinderen, gaat op 1 oktober tijdens het evenement ‘Taal is een spiegel van (on)gelijkwaardigheid’ in gesprek met Papaikonomou over de rol van media, taal en representatie in het nieuws. Speciaal voor dit evenement bespraken we met Kleemans alvast haar favoriete nieuwskopverbeteringen van Papaikonomou en vroegen we haar: hoe zou jij ze eigenlijk voor kinderen herschrijven? 

Wat is goed nieuws voor kinderen?

Kleemans doet onderzoek naar hoe we kinderen goed kunnen informeren over wat speelt in de wereld en hoe we hen media- en nieuwswijs kunnen maken. Hoe zorgen we er bijvoorbeeld voor dat ze het nieuws belangrijk gaan vinden? 

Mariska Kleemans benoemd tot hoogleraar Youth, News and Education
prof. dr. Mariska Kleemans

Wat we vooral niet moeten doen is het nieuws bij kinderen weghouden, of dingen minder erg maken dan dat ze waren

‘Een goede basis in mediawijsheid kun je het beste al als kind meekrijgen’, zegt ze. Maar ze geeft aan dat termen als institutioneel racisme, terrorisme of seksisme dan nog moeilijk te bevatten zijn. Hoe ga je daarmee om? ‘Wat we vooral niet moeten doen is deze onderwerpen in het nieuws bij kinderen weghouden, of dingen minder erg maken dan dat ze waren,’ zegt Kleemans. Ze vindt dat we kinderen juist serieus moeten nemen, omdat ze onderdeel zijn van de samenleving. ‘Het is helemaal niet erg als kinderen emotioneel van het nieuws worden, dat hoort ook bij hun ontwikkeling. Het gaat er vooral om hoe je het nieuws verpakt. Je zult grote onderwerpen dus een beetje moeten versimpelen, zonder afbreuk te doen aan de ernst van de boodschap.’ Hoe doe je dat? Kleemans liet het ons zien aan de hand van drie recente verbeteringen van Papaikonomou. 

Screenshot van papaikonomou's verbetering

Vaders aan zet? 

‘Ik vond dit echt goed. Ik ben zelf een fulltime werkende moeder en mijn partner, de vader van ons kind, werkt parttime. Dat hebben we gewoon zo afgesproken. En toch krijg ik nog regelmatig vragen over waarom ik fulltime blijf werken. Ik zou deze kop voor kinderen herschrijven als: Schoolvakantie blijft een puzzel voor ouders. Een kind heeft zes weken vakantie, dat is ook gewoon echt een puzzel, daar gaat het stuk ook over. Maar in de kop geef je nu de boodschap dat mama eigenlijk niet zoveel zou moeten werken omdat ze het papa dan lastig maakt tijdens de vakantie. Niet van deze tijd. Daarom versimpel je dit voor kinderen gewoon tot ‘ouders’ en maak je geen onderscheid tussen vader en moeder. Daar voorkom je trouwens ook mee dat je ineens zegt dat gezinnen standaard uit vaders en moeders bestaan.’ 

Verbetering van Zoë Papaikonomou

Is dit eigenlijk wel nieuws voor kinderen?

‘De eerste kop is van nu.nl, de tweede van de Volkskrant. Dit zijn twee koppen die over hetzelfde nieuwsbericht gaan, namelijk: feitelijke cijfers die laten zien hoeveel Nederlanders verdacht worden van winkeldiefstal. Beide nieuwsplatforms presenteren hier iets compleet anders. Het valt ook op dat beide nieuwsplatforms de cijfers aan migranten en asielzoekers koppelen, terwijl de cijfers over mensen in Nederland gaan. Mijn scriptiestudent Jolijn de Kort heeft onderzoek gedaan naar de representatie van minderheden in nieuwskoppen. Zij zag in haar onderzoek dat nieuwskoppen over migranten of asielzoekers buitensporig vaak over criminaliteit gaan, terwijl een verband tussen migratieachtergrond en criminaliteit in de werkelijke cijfers niet zo evident is. Ik zou hier eigenlijk helemaal geen item voor kinderen zien. Stel je voor, dit komt in het Jeugdjournaal. Welke vergelijking maak je dan eigenlijk? We moeten kinderen géén xenofobie aanleren; ik zou gewoon schrijven over Nederlanders. En die plegen in Nederland vaker of minder vaak winkeldiefstal als… ja, als wie eigenlijk…?’ 

Verbetering van Zoë Papaikonomou

Lonneke Gijsbers is geen meisje dat ineens iets voor elkaar krijgt

‘Het eerste waar ik over val, is dat Lonneke Gijsbers gelijk tot een meisje gereduceerd wordt. Vrouwen zijn in het algemeen vaak meisje, moeder of iets anders dan gewoon een vrouw als het om grote prestaties gaat. 

Dit zou je nooit over een man lezen: Jongetje uit Maas en Waal wordt trainer van Feyenoord

En dit ‘meisje’ uit Maas en Waal is nu ineens de baas? Dat klinkt alsof het een mazzeltje was, terwijl Gijsbers een CV heeft waar je U tegen zegt. Dit zou je nooit over een man lezen: Jongetje uit Maas en Waal wordt trainer van Feyenoord, bijvoorbeeld. En Man wordt trainer van Feyenoord overigens ook niet. Je wilt weten over wie het gaat, toch? Voor kinderen zou ik 'm daarom als volgt herschrijven: Duizenden NEC-supporters van Nijmegen naar Rotterdam brengen voor de grote voetbalfinale? Lonneke Gijsbers regelde het!’

Routines

Zijn makers van nieuwskoppen bewust seksistisch, racistisch of xenofoob? Kleemans denkt van niet.  Onderzoek laat zien dat journalisten vaak in een soort routine handelen, waardoor ze niet echt nadenken over wat ze precies doen. En daardoor herhaal je dus (onbewust) dit soort achterhaalde frames. ‘Daarom is het werk van Papaikonomou zo belangrijk, omdat ze ons hier actief bewust van maakt. Het kan je echt wakker schudden.’ 

Kleemans sluit af: ‘Goed nieuws voor kinderen is dus het échte nieuws, waarbij je goed nadenkt over hoe dat aansluit bij wat ze snappen en wat ze emotioneel ook kunnen verwerken. Maak nieuws niet mooier dan het is; houd het zeker niet bij ze weg. En dat kan gewoon op een gelijkwaardige, inclusieve en diverse manier.’

Nieuws brengen aan kinderen is voor iedereen misschien wel een goede oefening. Want als je het niet aan kinderen kunt uitleggen, aan wie dan eigenlijk wel? 

 

Op 1 oktober opent in het Collegezalencomplex de expositie ‘Taal is een spiegel van (on)gelijkwaardigheid’ van onderzoeksjournalist Zoë Papaikonomou. De expositie laat zien hoe taal in de media kan bijdragen aan ongelijkheid en discriminatie. De expositie is tot en met 30 november te zien op de campus van de Radboud Universiteit.

Contactinformatie

Thema
Diversiteit, Gedrag, Media & Communicatie, Samenleving