Whiskey
Whiskey

Hebben we AI nodig om aan onze whisky te ruiken?

Sla een (digitale) krant open en de mogelijkheden van machine learning lijken eindeloos: van het opsporen van ziektes tot het optimaal verdelen van elektriciteit op het stroomnetwerk. Toch moeten we machine learning niet verwarren met een vorm van magie, stelt hoogleraar Data Science Marco Loog. ‘Er valt nog veel te ontdekken over het leergedrag van systemen’

“AI leert onderscheid te maken tussen aroma's van Amerikaanse en Schotse whisky's”, kopte The Guardian eind vorig jaar. Een van de algoritmes bleek zelfs beter in staat om de smaken te onderscheiden dan een panel vol experts. Het geeft maar aan wat er vandaag de dag mogelijk is met machine learning, de component van  kunstmatige intelligentie die systemen in staat stelt te leren van voorbeelddata. 

‘Het bekendste voorbeeld van een systeem dat leert van data is ChatGPT’, vertelt Marco Loog, hoogleraar Data Science aan de Radboud Universiteit. Tijdens het Huygens Colloquium gaf hij eerder dit jaar een introductie machine learning waarbij hij vertelde over de kansen en uitdagingen, en ook inging op zijn eigen onderzoek naar machine learning. Ook aan de Radboud Universiteit heeft machine learning een centrale plaats in uiteenlopend onderzoek. ‘Denk aan modellen die kanker kunnen opsporen of aan de samenwerking met Alliander waarbij wordt gekeken naar systemen die de verdeling van energie op het energienet kunnen verbeteren.’

Marco Loog

Meer blauw op straat

Het moge duidelijk zijn: machine learning biedt uitkomst bij allerlei problemen. Tegelijkertijd plaatst menigeen kanttekeningen bij de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie, waar machine learning een onderdeel van is. De Canadese Nobelprijswinnaar Geoffrey Hinton, bijgenaamd “the Godfather of AI”, voorspelde zelfs dat er een kans van 10 tot 20 procent is dat kunstmatige intelligentie de mensheid over dertig jaar “wegvaagt”. Eerder stelde hij dat die kans 10 procent was.

Loog somt een aantal aantal haken en ogen op bij de bewierookte technologie.   ‘Allereerst kan machine learning vooroordelen vormen en versterken’, legt hij uit. ‘De modellen worden gevoed door data en als die data gekleurd zijn, worden die vooroordelen overgenomen in het programma.’ Loog noemt een bekend voorbeeld van een programma dat zou moeten voorspellen waar politie-inzet nodig zal zijn. ‘Als bepaalde buurten er op basis van de ingevoerde data uit springen en daar meer agenten gaan posten, komen ze daar meer misdrijven tegen, wat de bias over die buurten verder versterkt. Het roept de vraag op wat we een redelijke bias vinden en hoe we de discussie daarover voeren’

Paul McCartney

Andere zorg is de bescherming van intellectueel eigendom. Zo waarschuwde Beatle Paul McCartney onlangs voor het gebruik van teksten van schrijvers en muzikanten als input voor AI-programma’s. Loog grinnikend: ‘En als zelfs Paul McCartney zich zorgen begint te maken, weet je dat er iets aan de hand is.’  Dan serieus: ‘Met de gigantische hoeveelheden data waarmee systemen gevoed worden, zal het steeds lastiger zijn om te herkennen of een tekst wel of niet door AI is geschreven.’ In het verlengde daarvan wordt het ook steeds moeilijker om te herkennen of video’s en afbeeldingen echt of nep zijn.

Energieverbruik is een derde punt van zorg. ‘Natuurlijk is niet iedere opdracht even belastend, maar onze vragen aan programma’s als ChatGPT of systemen die afbeeldingen genereren kosten veel energie.’ Loog betwijfelt of het te verantwoorden is dat we energieslurpende AI gebruiken voor toepassingen die niet nuttig zijn. ‘Hebben we al die plaatsjesgenerators werkelijk nodig?’ 

Wat weten we eigenlijk?

Naast de maatschappelijke zorgen over machine learning, zijn er ook fundamentele vragen rond de nieuwe technologie. Met die vragen houdt Loog zich bezig in zijn onderzoek. ‘We gaan ervan uit dat programma’s beter presteren naarmate ze gevoed worden met meer data. In mijn onderzoek stel ik de vraag in hoeverre dat klopt. Hoewel we vaak zien dat meer input helpt, zijn er allerlei andere leercurves mogelijk, waarbij meer data niet zonder meer beter is. Het laat zien dat we ondanks de steeds grotere rol van machine learning in onze levens, nog veel te ontdekken hebben over het leergedrag van systemen.’

Op de hoogte blijven van ons onderzoeksnieuws? 

Volg ons op Instagram: @radboud.onderzoek

Foto: Lance Reis via Unsplash

Contactinformatie

Thema
Innovatie, Kunstmatige intelligentie