Wie zich voor een beeld van de oorspronkelijke bewoners van Noord-Amerika (of nauwkeuriger: het gebied dat we vandaag de dag Noord-Amerika noemen) baseert op verhalen als Pocahontas en Winnetou, zou zomaar kunnen denken dat ‘de indianen’ één volk zijn. Met één taal en één manier van leven. Maar niets is minder waar: ‘Op het continent waar de kolonisten aankwamen, leefden meer dan duizend diverse samenlevingen, die talen spraken zo uiteenlopend als het Arabisch, het Nederlands en het Chinees’, vertelt Laura De Vos, docent Inheemse Studies aan de Radboud Universiteit. Het is slechts een van vele misvattingen die er de laatste vijf eeuwen over deze groepen mensen zijn ontstaan.
Dat er misvattingen over Inheemse volkeren bestaan, is één ding. Kwalijker is dat die stereotypes nog altijd bijdragen aan de marginalisering van Inheemse gemeenschappen. ‘Dat gebeurt bijvoorbeeld door Inheemsen weg te zetten als ‘minder modern’ of ‘minder ontwikkeld’.’ Voor de vestigingskolonisten is dit een mooi excuus om hun land over te nemen onder het mom van ‘het brengen van vooruitgang’.
Dit wil ook zeggen dat Inheemse mensen die nu leven vaak niet gezien worden als Inheems, omdat ‘echte Inheemsen’ enkel in het verleden leven, liefst nog in een tipi. Vandaag woont 75% van de Inheemse mensen in de VS in de steden, ook al blijven de banden met de thuisgemeenschap op het reservaat vaak nog actief beleefd. Die gedachtegang leidt onder meer tot het pleiten voor het afschaffen van de verdragen met de Inheemse nations. Die legden vast dat bepaalde stukken grond aan Inheemse gemeenschappen werden toegekend en ook dat de federale overheid bepaalde vastgelegde verantwoordelijkheden heeft tegenover die Inheemse gemeenschappen in ruil voor al de grond die deze hebben afgestaan.
Koloniale structuren bestaan nog steeds
‘De koloniale structuren bestaan nog steeds. Door de tijd ontwikkelde de aanpak van oorlog en genocide naar etnische zuivering (verplichte verplaatsing) en dan naar een focus op assimilatie en het ondermijnen van de Inheemse naties’, vertelt De Vos. ‘Maar nog elke dag verzetten Inheemse gemeenschappen zich tegen die structuren. Het gaat over het afpakken van hun land, maar net zo goed over politiegeweld. Onderzoek toont aan dat interacties tussen de politie en Native Americans relatief gezien het vaakst tot geweld leiden. Ze klagen ook het grote aantal vermiste en vermoorde Inheemse vrouwen aan.’ De Vos legt uit dat vrouwen van iedere etniciteit slachtoffer worden van femicide, maar dat het geweld tegen Inheemse vrouwen een extra verontrustende kant heeft. Het simpele feit dat je een Inheemse vrouw of meisje bent, betekent dat je minstens drie keer meer kans hebt om geweld te ervaren en minstens zes keer meer kans hebt om vermoord te worden dan elke andere vrouw of elk ander meisje in Canada. In de VS wees onderzoek uit dat moord op Inheemse vrouwen en meisjes tien maal vaker voorkomt dan bij alle andere etnische groepen.’
De misvattingen over en de marginalisering van Inheemse gemeenschappen waren voor De Vos reden om juist hun verhalen te belichten in het boek Voorbij Winnetou en Pocahontas, verschenen bij uitgeverij EPO. Het boek laat zeven Inheemse mensen aan het woord die protagonisten zijn van het verzet: Dian Million, Madonna Thunder Hawk, Marcella Gilbert, Tanya Eison, Yvonne Swan, Karla Tait en Nick Tilsen. De Vos schakelde de hulp in van Katrien Demuynck, een ervaren historica, auteur én moeder van De Vos. Ze reisden samen zes weken door wat we nu de VS en Canada noemen om hen te interviewen waar ze thuis zijn.
‘Ik wilde de principes die de Inheemse visie aanbrengt meteen ook toepassen, om te tonen hoe die kunnen bijdragen aan ons eigen werk. Zo is er het belang van intergenerationele samenwerking. We hebben allebei andere ervaringen, voorkennis en reflexen. Hierdoor hebben we behalve van de mensen die we interviewden, ook van elkaar veel geleerd en is het boek als geheel sterker dan wat ik in mijn eentje had kunnen schrijven.’
Voorbij Winnetou en Pocahontas beschrijft niet alleen hoe vestigingskolonialisme in Noord-Amerika nog altijd Inheemse gemeenschappen in het nauw drijft. Het boek biedt ook oplossingsrichtingen: voor de situatie van Inheemsen in Noord-Amerika én voor problemen waar we wereldwijd mee te maken hebben, zoals oorlogen en groeiende klimaatproblemen.
