Loeb Classical Library selection of books in chronological order
Loeb Classical Library selection of books in chronological order

Hoe internationale samenwerking leidde tot een heropleving van de geesteswetenschappen

Tijdens de Tweede Kamerverkiezingen stonden de partijprogramma’s weer vol met verschillende visies op cultuurbeleid en -subsidies. Ook in de twintigste eeuw stond de rol van geesteswetenschappen in de samenleving onder druk. Mirte Liebregts onderzocht in haar proefschrift een project dat de oplossing moest bieden: een reeks boeken die de oude talen en literaturen toegankelijk maakte voor het brede publiek, de Loeb Classical Library. 

Tot halverwege de negentiende eeuw waren Grieks en Latijn verplichte kost op westerse universiteiten. Maar toen universiteiten hun aanbod uitbreidden en de focus verlegden naar nieuwe opleidingen, ging dat ten koste van het onderwijs in ‘de klassieke talen’. Niet iedereen was te spreken over deze ontwikkeling. “Critici waren bang dat het westerse erfgoed verloren ging. Ze hadden echt het gevoel dat ze iets moesten doen om de geesteswetenschappen te redden” vertelt Mirte Liebregts, die onlangs cum laude promoveerde aan het Radboud Insitute for Culture and History.   

Tweetalige boekenserie

De oplossing van deze critici was een boekenserie die de Griekse en Latijnse taal en literatuur weer toegankelijk zou maken voor het grote publiek. Zo ontstond de Loeb Classical Library, een reeks uitgaven van klassieke werken met op de ene pagina de tekst in de oorspronkelijke taal, en op de andere pagina de Engelse vertaling. Zo zou iedereen, ongeacht niveau van Grieks of Latijn, in aanraking kunnen komen met zowel de oorspronkelijke taal als de inhoud. De reeks, in haar herkenbare rode en groene uitgaven, zag het licht in 1911 en wordt vandaag de dag nog steeds uitgebreid en geüpdatet. 

Loeb edition of Homer
Loeb Classical Library Edition of Homer

Een internationaal project

In haar proefschrift duikt Liebregts in de ontstaansgeschiedenis van dit bijzondere project. De afgestudeerd classica en letterkundige bezocht archieven en oude bibliotheken in landen als de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Duitsland om materiaal op te sporen dat kon aantonen waarom de initiatiefnemers het zo belangrijk vonden dat de Loeb Classical Library het licht zou zien en ook welke uitdagingen ze moesten overwinnen om de internationale onderneming tot een succes te maken. 

Mecenaat

Liebregts verdiepte zich onder andere in de wereld van het mecenaat. Want hoewel de serie zichzelf tegenwoordig prima kan onderhouden, was het in eerste instantie geen rendabel project. “Het was duur om teksten te laten vertalen en drukken, maar de boeken moesten voor een betaalbare prijs op de markt gebracht worden.” 

Toch kon het project voortbestaan, vooral dankzij de gulle giften van de Amerikaanse bankier James Loeb. Hij financierde wel meer grote projecten, zoals de Juilliard School in New York en het Max Planck Instituut für Psychiatrie in München, maar opvallend genoeg is de Loeb Classical Library het enige project waar hij zo zichtbaar zijn eigen naam aan verbond. Volgens Liebregts heeft dat alles te maken met de persoonlijke interesse van de vermogende bankier.

Beter een slechte bankier

“Loeb studeerde zelf aan Harvard ten tijde van de discussies over onderwijs in klassieke talen in de negentiende eeuw. Zijn hart lag bij de oudheid.” Toch begon hij niet aan een academische carrière. “Er gaan twee verhalen over hem; hij kon als joodse onderzoeker geen aanstelling krijgen aan de universiteit vanwege antisemitisme, of hij moest van zijn vader het bedrijf in,” vertelt Liebregts. “Het één sluit het ander ook niet helemaal uit.” 

Opvallend genoeg leidde deze levensloop er juist toe dat Loeb een enorme impact kon hebben op de geesteswetenschappen. “Hij zei het zelf ook gekscherend in een brief aan zijn zus: “Het is maar goed dat ik een slechte bankier ben geworden in plaats van mogelijk een goede archeoloog.” Want, als archeoloog had hij geen geld gehad om de boel te financieren…”

Krachten bundelen

In haar proefschrift schetst Liebregts een beeld van de Loeb Classsical Library als een inspirerende internationale onderneming. “Het is een geweldig historisch voorbeeld van mensen die de krachten bundelden om de geesteswetenschappen een impuls te geven. De initiatiefnemers hadden allemaal andere ideeën over wat de klassieken dan precies waren, waarom ze belangrijk waren, of over hoe ze vertaald moesten worden. Maar uiteindelijk hadden ze allemaal één gezamenlijk doel voor ogen: het toegankelijk maken van de teksten.” 

Een voorbeeld voor anderen?

Met het perspectief van mecenaatstudies laat het onderzoek vooral ook zien dat financiële beslissingen van rijken een grote invloed kunnen hebben op de geschiedenis. “Het is fascinerend dat iemand dacht: ik vind dit zó belangrijk, dat ik het zelf ga bekostigen. Tegenwoordig zien we dit nog steeds. Bekende filantropen als Bill Gates hebben veel impact, door het ene wel te financieren en het andere niet.”

De Loeb Classical Library vond al navolging tijdens Loebs leven doordat andere uitgevers ook Griekse en Latijnse literatuur gingen publiceren met vertalingen in het Frans, Duits, of Catalaans. Maar de invloed van de onderneming is breder te trekken: het project liet zien dat particulieren een verschil kunnen maken wanneer ze de krachten bundelen. “Wellicht kan het initiatief ook in de eenentwintigste eeuw nog inspiratie bieden,” zo besluit Liebregts. “Er zijn immers nog steeds mogelijkheden om de toegankelijkheid van taal- en cultuuronderwijs te verbeteren, zodat eenieder die erin geïnteresseerd ermee in aanraking kan komen.”

Meer weten? De samenvatting van Liebregts proefschrift Behind the Red and the Green. Unraveling the history of the Loeb Classical Library (1911-1939) is hier te downloaden. 

Contactinformatie

communicatie [at] let.ru.nl (communicatie[at]let[dot]ru[dot]nl)

Thema
Geschiedenis, Kunst & Cultuur, Taal