Ontbossing in de Amazone, mijnbouw in Congo of, dichter bij huis, de ziekteverwekkende stoffen die bedrijven als Chemours en Tata Steel dagelijks de lucht in pompen: dat er wereldwijd partijen zijn, van bedrijven tot landen, die het milieu schaden, is welbekend. Maar hoewel ze hierbij de gezondheid van al wat leeft bedreigen, is een internationale strafrechtelijke vervolging vooralsnog alleen in theorie mogelijk. Waarom kan dat niet en welke stappen zijn er te nemen om dit in de toekomst wél mogelijk te maken?
‘Op dit moment zijn er vier typen internationale misdrijven die zijn vastgelegd in het Statuut van Rome van het Internationaal Strafhof’, vertelt Sophie van Dongen, promovendus bij de Afdeling Strafrecht en Criminologie van de Radboud Universiteit. ‘Dat zijn genocide, misdrijven tegen de menselijkheid, oorlogsmisdrijven en agressiemisdrijven. Milieudelicten staan hier nog niet tussen en dat maakt het heel moeilijk om internationaal straffen op te leggen.’
Boskap in de Amazone
Om in de toekomst wel mensen te vervolgen, zijn er grofweg twee routes. ‘Allereerst zijn er initiatieven om ecocide, het bewust vernietigen van ecosystemen, als vijfde internationale misdrijf toe te voegen.’ Voornaamste uitdaging daarbij is dat de overige vier misdrijven op de mens gefocust zijn en dat onduidelijk is hoe op ecocide gehandhaafd kan worden.
Daarom onderzoeken wetenschappers, onder wie Van Dongen, een andere route, namelijk wat er binnen de huidige vier internationale misdrijven mogelijk is om milieudelicten strafbaar te stellen. ‘Neem de boskap in de Amazone die grote gevolgen heeft voor de inheemse bevolking die daar leeft. Daar kun je een link leggen tussen schade aan het milieu en de impact op mensen.’
Vooralsnog wordt die link vooral in de literatuur gelegd. ‘Auteurs tonen daarin aan dat het milieu is gebruikt om schade aan mensen toe te brengen. De inzichten uit de literatuur helpen niet-gouvernementele organisatie (NGO’s) om zaken, zoals de beschadiging van de Amazone door de Braziliaanse ex-president Jair Bolsonaro, onder de aandacht te brengen, maar tot een zaak bij een internationaal strafhof heeft het nog niet geleid.’
