Zoeken naar antivirale stoffen
De komende jaren zoeken Rutjes en zijn collega’s Miriam Porzberg en Thomas Boltje samen met onderzoekers uit acht verschillende landen naar antivirale stoffen. ‘Bij virusinfecties is er een viraal eiwit dat cellen er uiteindelijk toe aanzet om meer viruseiwitten te maken’, legt Rutjes uit. ‘Ons doel is om moleculen te vinden die ervoor zorgen dat die viruseiwitten niet uitgerust worden met een zogenaamd suikerschild.’ ‘Zo’n suikerschild zorgt ervoor dat de nieuwe viruseiwitten niet detecteerbaar zijn door het immuunsysteem en dus niet opgeruimd worden.’
Een pasklaar medicijn voor dengue of lassa zullen de onderzoekers niet ontwikkelen, maar wat Rutjes betreft is SHIELD geslaagd als ze een aantal moleculen ontdekken die de potentie hebben om de opbouw van dit suikerschild te dwarsbomen en daarbij blijkt dat de viruseiwitten door het immuunsysteem worden herkend en afgebroken. ‘Voordat er vervolgens een medicijn op de markt komt, ben je met alle klinische tests zo jaren verder.’
Hoewel SHIELD zich op een select aantal virussen focust, kan het zomaar gebeuren dat de onderzoekers ook veelbelovende stoffen tegen andere virussen ontdekken. Rutjes wijst op het medicijn Paxlovid dat nu op de markt is tegen Covid-19. ‘Dat is ontwikkeld op basis van een molecuul dat werkt tegen het SARS-CoV-1 virus. Antivirale stoffen kunnen helpen tegen meerdere virussen. Wie weet vinden we wel iets dat werkt tegen het griepvirus.’
Niet geleerd van corona
Het belang van dit soort onderzoek is door corona andermaal duidelijk geworden. Toch ziet Rutjes dat we als samenleving niet veel hebben geleerd van de pandemie. ‘In het dagelijks leven doet niets ons nog aan covid herinneren. We zijn weer minder voorzichtig geworden.’ Daarbij zorgt klimaatverandering ervoor dat virussen zich sneller verspreiden. ‘Neem de Aziatische tijgermug die door globalisering en stijgende temperaturen steeds vaker in Europa voorkomt en virussen als dengue bij zich kan dragen.’
Volgens Rutjes is daarom niet de vraag of, maar wanneer er nieuwe virusepidemieën uitbreken. ‘Of dat op net zo’n schaal zal zijn als bij corona, valt niet te zeggen, maar feit is dat virussen blijvende aandacht vereisen. Anders gaan we die strijd niet winnen.’
