pionnen
pionnen

Hoelang blijft de Afrikaanse bevolking doorgroeien?

Volgens de bevolkingsprognoses van de Verenigde Naties (VN) groeit de bevolking in Afrika sterk door, terwijl deze groei op andere continenten in de nabije toekomst zal afnemen. Nieuw onderzoek door Jeroen Smits van de Radboud Universiteit en Lamar Crombach van de ETH Zürich laat zien dat de bevolkingsgroei in Afrika toch sneller zou kunnen gaan afnemen dan de VN nu inschat.

Aan het eind van de vorige eeuw dachten demografen dat de bevolkingsgroei in Afrika zou gaan verminderen, net zoals dat eerder in Latijns Amerika en Azië was gebeurd. Maar dat bleek niet het geval te zijn. De daling van de vruchtbaarheid – het aantal kinderen per vrouw – ging met name in sub-Sahara Afrika veel langzamer dan verwacht. In sommige Afrikaanse landen was zelfs sprake van een toename. Volgens de laatste VN prognose uit 2022 zal de Afrikaanse bevolking eind van de eeuw uit 3.9 miljard personen bestaan, ruim 2.5 keer de huidige omvang van 1.4 miljard.

Sociale isolatie

Demografen hebben allerlei verklaringen voor dit afwijkende patroon geopperd, zoals een laag opleidingsniveau, gebrek aan voorbehoedsmiddelen, of een zwakke positie van vrouwen, maar die konden niet het verschil tussen Afrika en de andere werelddelen verklaren. 

In een artikel in het tijdschrift Population Space & Place komen Smits en Crombach met een nieuwe verklaring: de extreme sociale isolatie van de plattelandsgebieden van sub-Sahara Afrika, waar het grootste deel van de bevolking woont.

Volgens Crombach worden nieuwe ideeën op het gebied van de vruchtbaarheid, zoals het kiezen voor minder kinderen en het gebruik van voorbehoedsmiddelen, vaak gezien als innovaties die zich verspreiden via sociale netwerken en de massamedia. “Om dergelijke ideeën de afgelegen plattelandsgebieden te laten bereiken, moeten er dus voldoende contacten bestaan tussen die gebieden en de steden, waar nieuwe ideeën meestal het land binnenkomen.” 

“Tot kort geleden was er in sub-Sahara Afrika door grote armoede, slechte wegen en gebrekkig openbaar vervoer weinig fysiek contact tussen stad en platteland” voegt Smits toe. “Ook hadden (en hebben) weinig huishoudens op het platteland een tv. De verspreiding van nieuwe gezinspatronen via soaps en voorlichtingsprogramma’s op tv - een belangrijke factor in andere regio’s - was er dus heel beperkt.”

Centrale rol informatie

De onderzoekers gebruikten data van het Global Data Lab (Radboud Universiteit, Faculteit Managementwetenschappen). Ze analyseerden gegevens van 180.000 vrouwen in 25 sub-Sahara Afrikaanse landen over hun vruchtbaarheid (aantal kinderen in de afgelopen vijf jaar en hun kinderwens), waar ze woonden (hoe ver van stedelijke gebieden), tv-bezit en andere relevante kenmerken. Het onderzoek richtte zich op de periode 1995-2010, waarin het afwijkende Afrikaanse patroon heel duidelijk was.

Het belang van informatie komt uit het onderzoek duidelijk naar voren, aldus Crombach. “Vrouwen die dichter bij steden wonen en vrouwen in huishoudens met een tv krijgen minder kinderen en hebben een lagere kinderwens. Opvallend is verder dat de rol van tv-bezit veel minder wordt als huishoudens dichter bij een stad wonen, terwijl het effect van afstand voor het overgrote deel verdwijnt voor huishoudens met een tv. Hoe informatie zich verspreidt, via fysiek contact of tv-programma’s, lijkt dus minder uit te maken.” 

Nieuwe prognoses

Volgens de onderzoekers hebben hun bevindingen implicaties voor toekomstige bevolkingsprognoses voor Afrika. 

Smits: “Als informatie-uitwisseling inderdaad zo belangrijk is als onze studie suggereert, dan kan de situatie in de regio snel veranderen. Momenteel wordt de isolatie van de Afrikaanse plattelandsgebieden in rap tempo doorbroken door de verspreiding van mobiele telefoons en sociale media. Jonge gezinnen op het platteland komen daardoor sneller in contact met moderne gezinspatronen dan een jaar of 10-15 geleden.” 

De onderzoekers verwachten daarom dat de bevolkingsgroei in Afrika sneller zal afnemen dan eerder voorspeld. Als op 11 juli aanstaande - Wereldbevolkingsdag - de nieuwe bevolkingsprognose van de VN uitkomt zal blijken of in de voorspelling voor Afrika daarvan al iets te zien zal zijn. 

Literatuurverwijzing

Lamar G.A. Crombach, Jeroen Smits, Population, Space and Place, 'Understanding the urban-rural fertility divide in sub-Saharan Africa: The critical role of social isolation' (https://doi.org/10.1002/psp.2801)

Contactinformatie

Meer weten? Neem contact op met de onderzoekers zelf of met Persvoorlichting & Wetenschapscommunicatie via 024 361 6000 of media [at] ru.nl (media[at]ru[dot]nl). 

  • Lamar Crombach, crombach [at] kof.ethz.ch (crombach[at]kof[dot]ethz[dot]ch), +316 579 438 76 of Jeroen Smits, jeroen.smits [at] ru.nl (jeroen[dot]smits[at]ru[dot]nl)
Thema
Internationaal