Islam zorgt voor homo-intolerantie? Nee, niet per se

Uit onderzoek onder 9000 moslims in negen landen in de Arabische wereld komt een divers beeld naar voren van de manier waarop moslims hun geloof belijden en hun opinie over homoseksualiteit en homoseksuelen. Het onderzoek van sociologen Saskia Glas en Niels Spierings van de Radboud Universiteit is op 24 januari gepubliceerd in Social Science Research.

Het lijkt een vrij algemeen aanvaard idee: de islam als aanleiding voor meer intolerantie ten opzichte van homoseksualiteit. En hoe religieuzer een moslim is, zo wordt vaak aangenomen, hoe intoleranter deze is ten aanzien van homoseksualiteit. Volgens Glas en Spierings is de werkelijkheid genuanceerder.

Onderscheid homoseksualiteit en homoseksuelen

In hun onderzoek maakten ze daarom een onderscheid tussen de houding ten aanzien van homoseksualiteit en die ten opzichte van homoseksuelen. De meeste respondenten (48%) in het onderzoek verwerpen zowel homoseksualiteit als homoseksuelen als buren. Daarentegen verwerpt ongeveer één op de vijf weliswaar homoseksualiteit, maar heeft geen bezwaar tegen homoseksuele buren.

De gemiddelde Arabische moslim is duidelijk negatiever over homoseksualiteit dan over homoseksuele mensen. ‘Het is een vrij veelvoorkomende religieuze interpretatie om homoseksualiteit te zien als een zonde, maar dat betekent natuurlijk niet dat je homoseksuele mensen niet tolereert in je omgeving’, licht socioloog Saskia Glas toe.

Islam zorgt voor homo-intolerantie? Nee, niet per se
Illustratie: Cliff van Thillo

Verschillende aspecten religie

Glas en Spierings onderzochten of aspecten van religie deze houdingen konden verklaren. Hiermee komen meer verschillen aan het licht tussen de manier waarop iemand zijn of haar geloof belijdt en de mening over homoseksualiteit en homoseksuelen. ‘Slechts ​​één manier van religieus zijn, vroomheid, maakt moslims negatiever over zowel homoseksualiteit als homoseksuelen. De overige aspecten van religie die we onderzocht hebben zorgen dus ook voor positievere houdingen over homoseksualiteit of homoseksuelen’, vertelt Glas.

Opvallend resultaat is bijvoorbeeld dat moslims die vaker naar de moskee gaan liever geen homoseksuele mensen als buren willen, maar verder geen grotere problemen hebben met homoseksualiteit an sich. Vromere moslims veroordelen het fenomeen homoseksualiteit juist wel weer vaker. Moslims die vinden dat de islam de nadruk legt op altruïsme in plaats van ceremonies volgen, hebben dan weer minder problemen met homoseksuele buren, maar veroordelen homoseksualiteit nog steeds.

Obstakel voor intolerantie?

De resultaten laten zien dat de islam soms een obstakel is voor tolerantie, maar zeker niet altijd. Glas: ‘Je kunt niet zo simpel zeggen dat de islam antipathie tegen homoseksuelen aanwakkert, zoals sommige maatschappelijke debatten doen vermoeden. De manier waarop je je geloof beleeft is van invloed op je overtuigingen over homoseksualiteit.’

Ook in het debat in Nederland wordt vaak gesuggereerd dat islam en homoseksualiteit water en vuur zijn, en in die debatten wordt uitgebreid verwezen naar Arabische landen. Dit onderzoek laat zien dat zelfs dat te kort door de bocht is. Glas: ‘Door te doen alsof islam per se haaks staat op homotolerantie, verdrukken we juist alternatieve interpretaties van islam en maken we het homoseksuele moslims niet makkelijker in hun zoektocht.’

Het onderzoek is gebaseerd op de ‘World Values Survey’. Bij deze survey die sinds 1981 plaatsvindt worden mensen in persoon vragenlijsten afgenomen over hun opvattingen over zaken als de relatie tussen man en vrouw, homoseksualiteit, religie, maar ook politiek en andere maatschappelijke vraagstukken. Voor dit onderzoek is in de periode 2012 tot 2014 gekeken naar 9000 deelneemers in de Arabische landen Algerije, Bahrein, Irak, Jordanië, Libanon, Palestina, Tunesië en Jemen.

Het onderzoek is gefinancierd door NWO.

Publicatie

Saskia Glas, Niels Spierings, Rejecting homosexuality but tolerating homosexuals: The complex relations between religiosity and opposition to homosexuality in 9 Arab countries, Social Science Research, 2021, 102533, ISSN 0049-089X. DOI: 10.1016/j.ssresearch.2021.102533

Meer weten? Neem contact op met

  • Saskia Glas, s.glas [at] maw.ru.nlclass="externLink"
  • Persvoorlichting & wetenschapscommunicatie Radboud Universiteit, media [at] ru.nl, 024 361 6000

Aan deze website wordt nog gewerkt. Meer informatie: 'een nieuwe website'.