Het begon met een koffiemoment in 2023. Leentje Vervoort en haar collega Anouk Scheres spraken over hun werk. ‘Anouk is, naast universitair hoofddocent ook ADHD-coach en ik begeleidde toentertijd eveneens mensen met ADHD’, vertelt Vervoort. ‘We realiseerden ons dat jonge mensen met ADHD vaak niet goed weten wie ze zijn. Wij denken dat dat deels komt doordat ze hun hele leven horen dat ze zich moeten gedragen en beter hun best moeten doen.’
Volgens Vervoort heeft die voortdurende kritiek gevolgen. ‘Veel mensen met ADHD krijgen te horen dat ze anders moeten zijn dan ze eigenlijk zijn. Dat het toch niet zo moeilijk is om maar gewoon te doen, net als ieder ander. Daarom proberen ze zich aan te passen. Hierdoor kunnen zij het contact kwijtraken met wat ze zelf voelen en nodig hebben. En als je niet meer weet wat je voelt, wordt het moeilijk om te beseffen wie je eigenlijk écht bent, wat je identiteit is.’
Emotieregulatie bij ADHD
Kort na hun koffiegesprek kregen Vervoort en haar collega’s de kans om een onderzoeksvoorstel in te dienen bij het Dr. Anna Terruwe Fonds, onderdeel van het Radboud Fonds. ‘Uiteindelijk kregen we financiering toegekend om onderzoek te doen naar identiteitsvorming bij mensen met ADHD en de rol van emotieregulatie daarbij’, vertelt Vervoort trots. ‘Emotieregulatie gaat over emotioneel bewustzijn en emotionele uidelijkheid: wat voel ik, waar komt de emotie vandaan en wat probeert die mij te vertellen?’
Vervoort stelt dat niemand geboren wordt met emotieregulatievaardigheden. ‘Die leer je van ouders en leeftijdsgenoten. Bij mensen met ADHD kan dat ingewikkelder zijn, omdat hun emoties vaak intenser zijn: als ze boos zijn, zijn ze woedend, en als ze blij zijn, zijn ze extatisch.’
Juist daar botst het met maatschappelijke verwachtingen, weet Vervoort. ‘De maatschappij houdt niet van grote emoties, dus wordt er vaak tegen mensen met ADHD gezegd: ‘doe maar gewoon, houd je een beetje in’, terwijl impulscontrole voor hen moeilijker is. Doordat ze zich steeds moeten aanpassen, leren mensen met ADHD gaandeweg af om naar hun eigen gevoelens te luisteren en verliezen ze contact met hun eigenlijke identiteit.’
Identiteit als zoektocht
Identiteit speelt volgens Vervoort een belangrijke rol in welzijn. ‘Een coherent idee hebben van wie je bent beschermt tegen psychologische problemen zoals angst en depressie en helpt bij levenskeuzes. Tegelijkertijd gaat identiteitsvorming levenslang door: als je van baan verandert of een kind krijgt, verandert je identiteit mee.’
Voor mensen met ADHD is dit proces vaak ingewikkelder. ‘Sommige mensen blijven hangen in hun ziekte-identiteit: ik ben iemand met ADHD. Voor een aantal helpt dat, voor anderen voelt het als een beperking. Wie ze los van hun ADHD zijn, kunnen ze vaak niet zeggen.’
In hun onderzoek kijken Vervoort en haar collega’s naar ADHD vanuit een bredere benadering. ‘Traditioneel wordt er neurobiologisch naar ADHD gekeken: er gaat iets mis in de hersenen en dat zie je terug in gedrag. Maar gedrag is ook psychologisch en vindt altijd plaats in een sociale context. Daar richten wij ons op.’
De onderzoekers combineren verschillende methoden. ‘We gebruiken vragenlijsten over ADHD-kenmerken, emotieregulatie en identiteitsvorming en doen interviews met mensen met een ADHD-diagnose, bijvoorbeeld over ervaringen met kritiek en wat dat doet met hun emotionele beleving. Onze doelgroep is breed: van jongvolwassenen tot zelfs een 78-jarige met ADHD-kenmerken. Tot nu toe zien we bevestigd dat ADHD samenhangt met moeilijkheden in identiteitsvorming en verminderd emotioneel bewustzijn.’
Meer begrip en ruimte
Wat hoopt Vervoort dat de onderzoeksbevindingen voor mensen met ADHD gaan betekenen, bijvoorbeeld in onderwijs en zorg? ‘Op 12 november houden we hier aan de Radboud Universiteit een symposium om onze bevindingen te presenteren aan mensen met ADHD en professionals. In focusgroepen gaan we dan ook bespreken hoe inzichten verwerkt kunnen worden in begeleiding en behandeling. We kunnen ondersteuningsmaatregelen bedenken, maar als die niet aansluiten bij de doelgroep heeft dat geen zin.’
Vervoort, die zelf ook met ADHD gediagnosticeerd is, benadrukt dat er nog veel misvattingen over ADHD bestaan. ‘Mensen denken vaak dat ADHD alleen bij jongens of kinderen voorkomt. Ook wordt gedacht dat het altijd naar buiten gericht is, dat leerlingen met ADHD het slecht doen op school of dat medicijnen altijd of juist nooit werken. Ik hoop dat de beeldvorming genuanceerder wordt. Meer nuance kan namelijk leiden tot meer begrip. En tot ruimte om in de maatschappij een beetje anders te mogen zijn, meer zoals je écht bent.’
Meer weten over dit onderzoek? Kom maandagavond 23 maart naar de bijeenkomst ‘Anna Terruwe en identiteit’ in LUX Nijmegen.