Groepsfoto Mastercursus Strategic Energy Planning and Governance

Netcongestie is wake-upcall: ‘Netbeheerders en planologen hebben elkaar nodig’

10 februari 2026 Onderzoeksbericht

Mede door netcongestie (overbelasting van het electriciteitsnet) en verduurzaming zijn planologen en netbeheerders steeds meer op elkaar aangewezen als het gaat om energie en ruimte. In een nieuwe mastercursus, afgelopen najaar voor het eerst gegeven, wordt deze urgente thematiek uitgediept. Studenten krijgen een inkijkje in de praktijk en zorgen tegelijkertijd voor nieuwe perspectieven. Martijn Gerritsen (onderzoeker en docent Geografie, Planologie & Milieu), Laszlo van der Wal (consultant gebiedsontwerp bij Liander) en student Marjolein Alberts spreken over de inhoud van de cursus. ‘Hopelijk is dit een investering voor de toekomst.’

Netcongestie is een wake-upcall voor iedereen in de energiesector en het ruimtelijke domein, legt Martijn Gerritsen uit. Daarmee was dit verschijnsel ook een belangrijke aanleiding voor het opstarten van de nieuwe mastercursus Strategic Energy Planning and Governance. Sinds 2022 heeft de overbelasting van het elektriciteitsnet al voor veel problemen gezorgd op het gebied van onder meer woningbouw, industrie en mobiliteit. ‘Als je als gemeente of bedrijf te laat contact zoekt met de netbeheerder, beland je onderaan op de wachtlijst’, vertelt Gerritsen. ‘Voorheen verliep dat heel anders. Er was geen schaarste. Ruimtelijke planners werkten pas in de laatste fase van planvorming samen met netbeheerders en dat was geen probleem.’

Een andere manier van werken

‘Netcongestie is dus een symptoom dat laat zien dat de werkwijze anders moet’, zegt Gerritsen. De wisselwerking tussen de infrastructuur van energie en ruimtelijke ordening verdient volgens hem de volle aandacht. ‘Netbeheerders hebben in een eerder stadium input nodig van de gemeente om netinvesteringen in te kunnen plannen. Daarnaast zijn planologen gebaat bij meer informatie van netbeheerders voor bijvoorbeeld het faseren van woningbouw en het maken van betere keuzes voor de lange termijn.’ Laszlo van der Wal vult aan: 'Eigenlijk worden netbeheerders medeontwerpers van ruimtelijke plannen. Planologen van hun kant moeten zich meer gaan interesseren in energie. Energie is net zoiets als drinkwater. Het is een randvoorwaarde om te wonen.’

Energievraag blijft groot

'Deze ‘verruimtelijking’ van het energiesysteem vereist een andere manier van werken en daarover gaat het vooral in de cursus. Studenten krijgen de basiskennis over het energiesysteem mee en hoe dit met ruimtelijke ontwikkelingen samenhangt. Ook leren ze van gastdocenten die bij het Rijk, decentrale overheden en netbeheerders werken aan dit nieuwe vakgebied. Marjolein Alberts is enthousiast over de cursus. ‘Ik heb een beter idee gekregen hoe bedrijven een rol spelen en wat de machtsverhoudingen zijn. Er is veel te doen op het vlak van planologie en energie. De vraag naar energie zal de komende jaren groot blijven door de verduurzaming, waar veel energie voor nodig is, en door de groei van de bevolking. Netcongestie is niet zomaar op te lossen.’ Van der Wal gelooft ook niet dat het snel zal verdwijnen. Hij denkt dat een veel bewustere omgang met energie noodzakelijk is en zal blijven. ‘Ruimtelijke planners houden altijd al rekening met de beperkingen en kansen van een plek wat betreft water en bereikbaarheid. Dat moeten ze nu ook gaan doen vanuit het energiesysteem.’

‘Netbeheerders zijn gewend om vraaggedreven te werken, maar dat past niet in deze tijd.’ De industrie wil pas verduurzamen als er infrastructuur ligt, terwijl de infrastructuur pas wordt opgezet als de industrie duidelijke plannen heeft om te verduurzamen. ‘Dit kip-ei-verhaal moeten we doorbreken.’

Ethisch vraagstuk

In groepjes werkten de studenten aan verschillende praktijkvoorbeelden, ingebracht door organisaties als Liander, Duurzaam Energie Perspectief (DEP), provincie Flevoland en de energieregio’s Arnhem-Nijmegen en Noord-Midden Limburg. Bij Alberts ging het om een safe haven voor industrie in Amsterdam. Het idee is dat duurzame bedrijven op deze toekomstige plek verzekerd zijn van voldoende stroom. ‘We kwamen erachter dat dit ook een ethisch vraagstuk is: welk bedrijf krijgt straks stroom en welke niet?’, zegt Alberts. ‘Het kan om een recyclebedrijf gaan, maar ook om een datacenter. Wat is nu echt duurzaam? Bovendien kan het leiden tot ongelijkheid, bijvoorbeeld als kennis ontbreekt. Internationale bedrijven begrijpen vaak niet wat netcongestie is.’ De gedachte achter de safe haven is dat je bedrijven niet kwijt wilt raken en dat je daarom eerst een voorinvestering doet voor de infrastructuur. Pas daarna kijk je wie zich daar kan vestigen. Van der Wal: ‘Netbeheerders zijn gewend om vraaggedreven te werken, maar dat past niet in deze tijd.’ De industrie wil pas verduurzamen als er infrastructuur ligt, terwijl de infrastructuur pas wordt opgezet als de industrie duidelijke plannen heeft om te verduurzamen. ‘Dit kip-ei-verhaal moeten we doorbreken.’

Stagelopen

Alberts heeft de cursus afgerond en gaat binnenkort stagelopen bij de gemeente Nijmegen. Het onderwerp fascineert haar en daarom gaat ze zich bezighouden met energiehubs. ‘Ik denk dat we naar een decentraal systeem gaan. Niet meer één centraal energienet, maar meerdere hubs en ook deels zelfvoorzienend.’ Van der Wal: ‘Het energiesysteem zal gaan verschillen van plek tot plek. Op sommige plekken zal het meer decentraal worden, en op andere plekken meer centraal georganiseerd. Dat schept mogelijkheden voor ander type functies.’

Nieuwe professionals

Van der Wal vindt de cursus zeer waardevol voor het werkveld. Hij merkt dat de studenten aangaan op heel andere zaken. ‘Ze komen met een ander perspectief. Ik verwonderde me ook over hoe snel ze de context begrijpen.’ Gerritsen hoopt dat de cursus nieuwe professionals oplevert die kennis hebben om na te denken over het snijvlak tussen ruimte en energie. ‘Ongeacht of ze bij gemeenten, ontwikkelaars of netbeheerders komen te werken.’

Tekst: Willem Claassen

Contactinformatie

Meer weten? Neem contact op met Martijn Gerritsen. Ook Samenwerken met onderzoekers | Radboud Universiteit? Neem contact op met externerelaties.fm [at] ru.nl (externerelaties[dot]fm[at]ru[dot]nl).

Contactpersoon: dr. M. Gerritsen (Martijn)
Organisatieonderdeel: Faculteit der Managementwetenschappen, Sectie Geografie, Planologie en Milieu