Artistieke weergave van de Vink (AT2023fhn). Bijzonder aan deze blauwe flits is dat hij zich niet in maar tussen twee sterrenstelsels bevindt. Links een satellietstelsel op ongeveer 15.000 lichtjaar van de Vink.
Artistieke weergave van de Vink (AT2023fhn). Bijzonder aan deze blauwe flits is dat hij zich niet in maar tussen twee sterrenstelsels bevindt. Links een satellietstelsel op ongeveer 15.000 lichtjaar van de Vink.

Nog verder het heelal in dankzij vinding sterrenkundigen

Wat is de oorsprong van de kosmische deeltjes die na een reis van miljoenen jaren de aarde bereiken? Met een vinding van onder meer sterrenkundigen van de Radboud Universiteit kunnen wetenschappers straks nog dieper in het heelal kijken. Niet alleen goed voor de wetenschap, maar ook voor de inwoners van de pampa’s in Argentinië, de plaats waar de kosmische deeltjes worden opgevangen.

Deze graal voor de wetenschap, het Pierre Auger Observatorium, staat op de Pampas Amarilla in Argentinië, een verlaten vlakte nabij Mendoza. Deze grootste kosmische deeltjesdetector ter wereld omvat zo’n drieduizend vierkante kilometer, ongeveer de grootte van een Nederlandse provincie. Een voorbeeldige proeve van teamwork, zegt hoogleraar Astrofysica Jörg Hörandel, een van de vierhonderd wetenschappers die bij het project is betrokken, afkomstig uit zeventien landen. ‘Alleen samen kun je zo’n gigantisch project realiseren.’

Vorige maand werd in Mendoza de ‘upgrade’ gevierd van het inmiddels twintig jaar oude observatorium: alle zestienhonderd detectiestations zijn voorzien van een nieuwe antenne, die het mogelijk maken om meer deeltjes te detecteren, van hogere energie en ontstaan op tot nog toe ongekende dieptes in het heelal. De komende tien jaar moet de belofte van het vernieuwde observatorium zich uitbetalen, maar zeker is het niet. ‘Het is wetenschap, het resultaat moeten we afwachten’, zegt Hörandel, ‘maar de verwachting is dat we over tien jaar een nog nauwkeuriger hemelkaart kunnen tekenen.

Jörg Hörandel

Een must see

De doop van het vernieuwde observatorium in november was niet alleen een feest voor de wetenschappers. Het observatorium kan niet draaien zonder de inzet van lokaal geworven ingenieurs, legt Hörandel uit. ‘Die worden door ons opgeleid, en we kunnen nu weer acht extra mensen in dienst nemen. Ingenieurs hebben in die regio weinig mogelijkheden, zodat wij een steeds interessantere werkgever worden. Dankzij het observatorium wordt bovendien de belangstelling voor de wetenschap gevoed.’

Hörandel wijst op de vermelding van het Pierre Auger Observatorium in de Lonely Planet-gids voor Argentinië (een must see). Jaarlijks tienduizend scholieren weten inmiddels de weg te vinden naar het Planetarium, een van de vruchten van het wetenschapsproject. De lokale wortels zijn belangrijk, zo wijst de hoogleraar op de bijzondere naamgeving van de zestienhonderd stations, elk vernoemd naar een kind in de regio. Dit bevordert de lokale betrokkenheid, en voorkomt vandalisme. Het mes snijdt zo aan twee kanten, zegt Hörandel: ‘De mensen daar houden een oogje in het zeil, en wij brengen kennis in het gebied die er voorheen niet was.’