In de Open Competitie ENW-XS van de NWO zijn 56 aanvragen gehonoreerd, waaronder vijf projecten van Radboud-onderzoekers. De subsidies van maximaal € 50.000 zijn bedoeld voor veelbelovende, vernieuwende en risicovolle onderzoeksideeën binnen de exacte en natuurwetenschappen. Het gaat om grensverleggend onderzoek waarvan de uitkomst niet op voorhand vaststaat, maar waarbij elk resultaat, positief of negatief, de wetenschap vooruithelpt.
Uncovering the molecular origin of synapse dysfunction in Alzheimer’s Disease
Wouter Droogers (Donders Centre for Neuroscience, Radboud Universiteit)
Afbraak en verminderde functie van synapsen veroorzaakt een disbalans tussen excitatie en inhibitie in het brein bij veel neurologische aandoeningen, inclusief de ziekte van Alzheimer. Om deze excitatie-inhibitie balans te herstellen is het nodig om de moleculaire oorzaak te vinden die bepaalt of een synaps kwetsbaar of resistent is tegen Alzheimer. Het project beoogt de oorzaak van synapsafbraak te vinden door duizenden mRNA moleculen te detecteren in miljoenen synapsen gedurende het ziekteverloop van Alzheimer. Met de resultaten kunnen nieuwe medicijnen worden ontwikkeld om synapsen beter te beschermen en de excitatie-inhibitie balans te herstellen bij Alzheimerpatiënten.
Identifying small molecules that prevent drug tolerant persisters
Maike Hansen (Institute for Molecules and Materials, Radboud Universiteit)
Kankerbehandelingen falen vaak doordat een kleine groep kankercellen tijdelijk therapie kan overleven door in een medicijntolerante toestand te gaan. Deze cellen kunnen hun eiwitproductie verlagen om behandeling te doorstaan en zo later blijvende resistentie veroorzaken. Dit project heeft als doel moleculen te identificeren die voorkomen dat kankercellen deze tolerante toestand binnengaan, of die cellen helpen hieruit te ontsnappen. Door deze vroege, omkeerbare fase van resistentie te blokkeren, wil het project duurzamere en effectievere kankertherapieën mogelijk maken.
Eating the Enemy: Biofilm-powered Nanomotors as a new Antimicrobial strategy
Veerpal Kaur (Radboud Universiteit)
Antibioticaresistente infecties vormen een groeiende wereldwijde bedreiging, vaak veroorzaakt door bacteriële biofilms—dichte gemeenschappen van bacteriën beschermd door een kleverig netwerk. Deze biofilms zijn moeilijk te behandelen omdat medicijnen de bacteriën van binnenuit niet bereiken. Dit project ontwikkelt kleine, biologisch afbreekbare “nanomotoren” die door de biofilm bewegen door deze als brandstof te gebruiken. Tijdens hun beweging breken ze het beschermende netwerk af en geven ze antimicrobiële stoffen vrij precies op de plek waar de bacteriën zich verbergen. Deze aanpak zet de verdediging van bacteriën tegen henzelf in en biedt een gerichte en efficiënte behandeling van hardnekkige infecties.
Data-driven mapping of lipopeptide antibiotic activity for targeted drug design
Mathijs Mabesoone (Institute for Molecules and Materials, Radboud Universiteit)
Nieuwe medicijnen om stijgende microbiële resistentie tegen antibiotica te bestrijden zijn hard nodig. Peptiden vormen hierin een veelbelovend nieuw platform, en AI modellen beloven de ontwikkeling van deze medicijnen te versnellen. De antimicrobiële peptiden die deze modellen voorspellen missen echter belangrijke modificaties en hebben een lage stabiliteit, waardoor deze moleculen weinig klinische impact hebben. Bouwend op de recente doorbraak die het mogelijk maakt grote verzamelingen gemodificeerde peptiden te maken, stelt dit project een data-gedreven strategie voor om AI modellen voor antimicrobiële eigenschappen van lipopeptiden te bouwen. Deze modellen maken het doelgericht ontwerpen van veelbelovende, farmacologisch relevante antimicrobiële peptiden mogelijk.
A multi-modal approach to explore RNA methylation and hormonal crosstalk in early human development
Klaas Mulder (RIMLS-Science, Radboud Universiteit)
In de eerste dagen van het leven zijn embryo's afhankelijk van instructies die door de moeder in de eicel zijn opgeslagen en moeten overschakelen naar het activeren van hun eigen genen. Deze overgang berust op chemische "labels" op RNA, methylatie genaamd, die bepalen welke RNA-moleculen worden verwijderd of behouden. Met behulp van volledig op menselijke stamcellen gebaseerde embryomodellen (blastoïden) zal dit project onderzoeken hoe het sleutel-hormoon oestrogeen deze RNA-labels en RNA-afbraak beïnvloedt. Hiervoor zal een nieuwe techniek ontwikkeld worden om deze processen gelijktijdig te meten, om zodoende inzichten te vergaren over deze eerste stappen in menselijke ontwikkeling.