Op verschillende plekken op de universiteit brengen onderzoekers al jaren nieuwe puzzelstukjes in kaart over onderwijsongelijkheid. En hoe waardevol dat ook is, we besteden te weinig aandacht om die puzzel vervolgens ook te leggen. Door samen te werken ontstaat een platform waarin dit mogelijk wordt. “Niet alleen om ons eigen onderzoek te versterken, maar ook om bij te dragen aan een bredere academische en maatschappelijke discussie”, zegt van Hek. Samen willen ze hét loket worden dat bruggen bouwt richting kansengelijkheid op scholen.
Voorbeeld #1 Brede brugklassen: wat gebeurt er in de klas?
Een concreet voorbeeld is het onderzoek naar brede brugklassen. Onderwijsantropoloog Floris Burgers observeert hoe deze klassen worden ingericht en welke effecten dat heeft op kansengelijkheid. “Veel scholen worstelen hiermee. Ze willen de brede brugklas wel een kans geven, maar weten niet wat de succesfactoren zijn”, zegt Burgers. Zijn kwalitatieve blik, als antropoloog, richt zich daarom op de dynamiek in de klas: hoe wordt er lesgegeven, hoe worden leerlingen ingedeeld, en welke dingen gebeuren er op de achtergrond die ook invloed hebben op ongelijkheid?
Maar om te begrijpen of deze observaties ook breder gelden, is samenwerking met sociologen nodig. Van Hek brengt daarom haar expertise in om te toetsen of de patronen die Burgers ziet ook op grotere schaal zichtbaar zijn. En zo worden de eerste twee puzzelstukjes gelegd. Dit werkt ook andersom: als van Hek via een grootschalig onderzoek een breed probleem aankaart, bijvoorbeeld dat het zo slecht gesteld is met de leesvaardigheid van leerlingen, kan Burgers vervolgens in de school onderzoeken waarom dat zo is. Tot slot kan onderwijswetenschapper Eddie Denessen die bevindingen verwerken in een nieuw schoolbeleidsadvies. Zo kun je het ijzer smeden als het heet is en echt het verschil maken.
Voorbeeld #2 Gendercultuur op school
Een ander project richt zich op de gendercultuur op scholen. Zo toonde van Hek recent nog dat jongens vaker slechter presteren dan meisjes door ‘foute’ vrienden. Van Hek ontwikkelt op dit moment vragenlijsten om te onderzoeken hoe gendernormen het gedrag en de prestaties van leerlingen beïnvloeden. Daarbij komt de input van onderwijswetenschapper Denessen goed van pas. “Hij weet precies welke onderdelen op schoolniveau relevant zijn. Denk aan de rol van leraren of de organisatie van de school. Dat helpt mij weer om als socioloog betere vragen te stellen", zegt van Hek. Hun samenwerking met Kenniscentrum Beroepsonderwijs Arbeidsmarkt (KBA) speelt hierin ook een belangrijke rol. Dit is het instituut dat de dataverzameling uitvoert. Zij zorgen dat de bevindingen straks niet alleen bruikbaar zijn voor sociologen, maar ook voor onderwijskundigen en beleidsmakers. “Dat is essentieel als we het academische debat over onderwijsongelijkheid willen verbreden", zegt van Hek. “Ze weten wat werkt, wat niet werkt, en welke onbedoelde gevolgen we kunnen voorkomen.”
Discussie als motor voor verdieping
Het laatste nieuwe inzicht dat voortkwam uit de groep gaat over de effecten van latere selectie in het onderwijs. Marjolein Muskens, een collega van KBA, wees op een recent onderzoek waaruit bleek dat leerlingen met lagere prestaties in gemengde klassen soms minder zelfvertrouwen ontwikkelen, maar tegelijkertijd wel beter gaan presteren. “Dat zette me aan het denken”, zegt Burgers. “Blijkbaar verhoogt een gemengde klas de prestaties dus écht, maar het kan ten koste van het welzijn van een kind gaan.” Wie weet hoe ver dat kind het kon schoppen als die ook nog eens lekker in diens vel zat? Zolang we niet samenwerken zullen we deze nuances blijven missen. En dan verslaan we die zevenkoppige draak dus nooit.
Wil jij met jouw school samenwerken met de onderzoeksgroep ‘Onderwijsongelijkheid’? Neem dan contact op met Margriet, Floris, Eddie en Maarten via onderwijsensocialeongelijkheid [at] ru.nl (onderwijsensocialeongelijkheid[at]ru[dot]nl)