Sarian Kosten standing in a ditch next to a green field of grass, with a Dutch windmill in the background
Sarian Kosten standing in a ditch next to a green field of grass, with a Dutch windmill in the background

Opwarmende wateren: slecht voor de natuur en het klimaat

Tijdens haar inaugurale rede in februari 2024 benadrukte Sarian Kosten dat oppervlaktewateren belangrijke uitstoters van broeikasgassen zijn. Daarom zouden we deze wateren anders moeten gaan beheren. In haar carrière heeft Kosten zich beziggehouden met zowel het verbeteren van de onderzoeksmethoden voor deze wateren, als het vinden van oplossingen voor hun hoge uitstoot van broeikasgassen.

Meren, vijvers en rivieren warmen sneller op dan de lucht. Veel oppervlaktewateren hebben de 1,5 graden Celsius uit het Parijsakkoord al overschreden. De combinatie van deze opwarming en de voortdurende eutrofiëring (toevoeging van voedingsstoffen, zoals kunstmest uit de landbouw) van oppervlaktewateren wereldwijd leidt tot slechte waterkwaliteit en een "minder dan goede" ecologische toestand. Binnen Europa is dit met name het geval in Nederland.

Het onderzoek van Sarian Kosten en haar collega's toont aan dat over de hele wereld eutrofe en warme wateren aanzienlijke hoeveelheden broeikasgassen uitstoten, met name het sterke - maar kortlevende - broeikasgas methaan. Dit wijst op een zelfversterkende spiraal: opwarming en eutrofiëring versterken klimaatverandering, wat op zijn beurt weer opwarming en eutrofiëring veroorzaakt.

Een sombere bevinding, maar volgens Kosten ook met een optimistische boodschap: onderzoek heeft aangetoond dat als we erin slagen eutrofiëring te bestrijden en wanneer we bepaalde onderwatervegetatie kunnen beschermen of herstellen, we de uitstoot van aquatisch methaan aanzienlijk kunnen verminderen. Hiervoor is overigens niet alle vegetatie even effectief: algen en kroos gedijen goed in eutrofe wateren en verbeteren de waterkwaliteit niet, maar ondergedoken waterplanten kunnen helpen om de methaanemissies uit het sediment en het water te bestrijden.

Bekijk het lezinggedeelte op 16:58 minuten om een idee te krijgen van hoe methaan uit water wordt uitgestoten. Tekst gaat verder onder de video.

Hoe water methaan uitstoot (start bij 16:58 minuten)

Onder oppervlaktewateren vallen niet alleen sloten en vijvers, maar ook wateren in de landbouwsector, voornamelijk in viskwekerijen. Sarian Kosten en haar collega's laten zien dat we nog grote stappen kunnen zetten in het verminderen van de milieu-impact van gekweekte vis. Op basis van hun onderzoek zijn verschillende methoden geïdentificeerd om dit te doen – maar ze moeten nog op grotere schaal worden toegepast. Dit is extra belangrijk omdat de aquacultuursector groeit, samen met de groeiende bevolking en de vraag naar eiwitten.

Bekijk de video vanaf 31:51 minuten om meer te leren over de milieueffecten van visvijvers en hoe we de emissies van viskwekerijen kunnen verminderen.

Al met al signaleert Sarian Kosten een momentum voor klimaatbestendig waterbeheer, zowel vanuit ecologisch als duurzaamheidsperspectief. De mogelijke win-winsituaties kunnen een dubbele stimulans vormen om te werken aan zowel de verbetering van de waterkwaliteit en de ecologische status van onze wateren.

Wil je meer weten? Download hier de volledige tekst van de lezing!