Waalpainting Plooierijen
Waalpainting Plooierijen

Politieke strijd afgebeeld op een muurschildering in het centrum: ‘Heel Nijmegen werd opgeschrikt door deze moorden’

Tegenwoordig kun je het amper voorstellen, maar tussen 1702 en 1705 werden in Nijmegen een aantal politieke moorden gepleegd. Dit was het bloederige dieptepunt van de Nijmeegse Plooierijen die sinds kort zijn vastgelegd in een muurschildering op de Ganzenheuvel, als onderdeel van het project Waalpaintings. ‘Je kan niet zomaar een onthoofde burgemeester afbeelden midden in het centrum.’

Vijf opgehangen mannen voor de vensters van het gemeentehuis en een onthoofde burgemeester. Zo eindigde de politieke machtsstrijd die begin achttiende eeuw in Nijmegen woedde en zich ook naar andere steden uitbreidde. Nadat stadhouder Willem III in 1702 overleed, zag een groep invloedrijke Nijmeegse families kans om weer politieke macht uit te kunnen oefenen. Door toedoen van Willem III waren ze al meer dan 25 jaar uitgesloten van bestuurlijke functies, en dat was tegen het zere been van veel Nijmegenaren.

Verbannen burgermeester

Na de dood van Willem III begon een roerige periode die bekendstaat als de Nijmeegse Plooierijen. De van politieke functies uitgesloten Nijmeegse regentenfamilies (de Nieuwe Plooi) kwamen in opstand tegen de zittende bestuurders (de Oude Plooi). ‘Drie jaar lang werd er door de Nieuwe en de Oude Plooi touwgetrokken om de macht en dat ging er uiteindelijk hard aan toe,’ legt historicus Erika Manders uit. In 1705 stormden op instigatie van de verbannen burgemeester Willem Roukens aanhangers van de Oude Plooi het stadhuis binnen om zo de macht te heroveren. ‘Dit mislukte en als vergelding werden vijf mannen voor de vensters van het gemeentehuis opgehangen. Burgermeester Willem Roukens werd de volgende dag zonder vermeldenswaardig proces onthoofd.’

Hoewel de machtsstrijd begin achttiende eeuw grote impact had op de stad en haar inwoners, is er bij de meeste Nijmegenaren anno 2024 weinig over de Plooierijen bekend. Reden voor Manders en haar collega’s om deze geschiedenis opnieuw tot leven te brengen. Dit als onderdeel van het project Waalpaintings. Waalpaintings wil de rijke, maar vaak niet meer zichtbare Nijmeegse stadsgeschiedenis weer zichtbaar maken in een serie van vijftien muurschilderingen.  

Erika Manders

Oesterschelpen door de ramen

Manders vervolgt: ‘Er gebeurde van alles in die jaren. In 1702 vielen de Fransen Nijmegen opnieuw binnen. Die verrassingsaanval werkte als een katalysator voor de politieke onrust’, vertelt Manders. ‘Het stadsbestuur trad heel weifelend op tegen de Fransen en uiteindelijk werd de aanval afgeslagen met behulp van de inwoners van Nijmegen, die het wapenmagazijn openbraken omdat de sleutel kwijt was.’ Na de afgeslagen aanval kwamen veel Nijmegenaren in opstand tegen de zittende bestuurders.

Manders noemt nog een verhaal dat de onrust in de stad illustreert. ‘Het verhaal gaat dat Pieter Cornelisse Beeckman van de Oude Plooi werd uitgelachen door een groep kinderen. Vervolgens trok hij zijn degen naar de kinderen en vluchtte een herberg in, waarna daar de ramen met oesterschelpen werden ingegooid.’

Het zijn dit soort tot de verbeelding sprekende verhalen die een plekje hebben gekregen op de onlangs afgeronde schildering. ‘Je kan midden in het centrum natuurlijk niet zomaar een onthoofde burgemeester afbeelden, dat zou nogal een luguber beeld opleveren.’ Na een brainstormsessie met studenten van de HAN en de Radboud Universiteit werden daarom een aantal verhalen gecombineerd uit de periode van de Plooierijen. Vervolgens heeft kunstenaarsduo Doolhof (Dosa & Moris) de schildering aangebracht.

Als locatie is gekozen voor de Ganzenheuvel in het centrum van Nijmegen. ‘Voor iedere schildering kiezen we een plek die verband houdt met de historische gebeurtenis die wordt uitgebeeld. Hier in de buurt, aan de Priemstraat, woonde Willem Vonk, een schipper die als aanhanger van de Nieuwe Plooi nauw betrokken was bij de Plooierijen.’ Ruim 300 jaar na de Plooierijen liggen net buiten het centrum van Nijmegen de Roukensstraat en de Vonkstraat gebroederlijk naast elkaar. Maar zo toont de nieuwe Waalpainting: ‘In werkelijkheid konden ze elkaars bloed wel drinken.’

Waalpainting Plooierijen
Waalpainting Plooierijen

Meer weten over Waalpaintings? Bekijk de website

Contactinformatie

Thema
Geschiedenis, Kunst & Cultuur