De subsidie van 150.000 euro is bedoeld als vervolgfinanciering op eerder onderzoek dat door KWF werd gefinancierd. Met de subsidie krijgen de onderzoekers toegang tot technieken en modellen die dichter bij de patiënt staan, waarmee ze hun resultaten kunnen doorontwikkelen richting eerste klinische studies.
Selectie van de meest kansrijke tumoren voor behandeling via suikerremming
Kankercellen hebben slimme manieren ontwikkeld om aan het afweersysteem te ontsnappen. Eén daarvan is het gebruik van bijzondere suikermoleculen, siaalzuren, die in grote hoeveelheden op het celoppervlak worden geplaatst. Deze suikers binden aan Siglecs, eiwitten op immuuncellen die normaal zorgen voor remmende signalen. Het gevolg is dat immuuncellen minder actief worden en kankercellen ongestoord kunnen doorgroeien en uitzaaien. Ons onderzoeksteam ontwikkelt een nieuw geneesmiddel dat dit proces blokkeert. Het middel voorkomt dat kankercellen siaalzuren inbouwen. In laboratoriumproeven en diermodellen zagen we dat ons nieuwe geneesmiddel tumorgroei en uitzaaiingen sterk remt, zonder ernstige bijwerkingen. Daarmee is het middel een veelbelovende kandidaat voor een nieuwe kankertherapie.
Een belangrijke vraag is echter bij welke kankersoorten ons medicijn het meest effectief zal zijn. Tot nu toe baseren we ons vooral op muismodellen en genexpressiegegevens van tumoren. Dat geeft waardevolle inzichten, maar voorspelt niet altijd hoeveel siaalzuren er daadwerkelijk op de kankercel aanwezig zijn. Bovendien verschillen muizen en mensen in hun siaalzuren en Siglec-eiwitten, waardoor resultaten uit muizen niet altijd goed vertaalbaar zijn. Met dit KWF BOOST-project willen we dit probleem oplossen door voor het eerst grootschalig en direct menselijk tumorweefsel te onderzoeken. Het onderzoek levert een ranglijst van kankersoorten en ziektestadia op waarin siaalzuren het meest aanwezig zijn. Dit zijn de tumoren waar ons geneesmiddel het meest kansrijk is, alleen of in combinatie met andere therapieën.
Door dit onderzoek krijgen we een betrouwbaar beeld van welke kankersoorten en ziekte stadia het meest afhankelijk zijn van siaalzuren om het afweersysteem te onderdrukken. Daarmee kunnen we veel gerichter bepalen bij welke patiënten ons geneesmiddel het beste ingezet kan worden. Dit voorkomt dat klinische studies met de verkeerde patiëntengroepen worden uitgevoerd en versnelt de weg naar succesvolle toepassing. De resultaten worden direct opgenomen in onze bestaande ontwikkelstrategie voor het geneesmiddel. Op die manier maken we de stap van laboratorium naar kliniek kleiner en vergroten we de kans dat ons geneesmiddel uitgroeit tot een nieuwe, effectieve behandeling tegen kanker.
ORGATRIX-in-actie: geneesmiddel- en therapietesten met hoofdhalskanker
Paul Kouwer & Marleen Ansems (Radboudumc)
Voor het ontwikkelen van betere behandelingen tegen kanker zijn goede laboratoriummodellen nodig. Zulke modellen moeten niet alleen laten zien hoe een tumor groeit, maar ook voorspellen hoe patiënten op behandelingen reageren. Diermodellen geven maar een beperkt beeld van humane kankers. Beter zijn modellen van tumor-organoïden: gekweekte mini-tumoren uit cellen van patiënten. Ze bootsen weliswaar veel eigenschappen van echte tumoren na, maar er is een probleem: ze groeien bijna alleen in dierlijk materialen, zoals Matrigel of Cultrex. Dat zijn mengsels van eiwitten uit muistumoren. Deze materialen zijn slecht gedefinieerd, variabel en onaanpasbaar, wat onderzoek naar factoren die invloed hebben op tumorgroei en behandeling bemoeilijkt. Bovendien is het gebruik van dierlijk materiaal onethisch en ongewenst.
In het lopende ORGATRIX-project (2024–2026), ontwikkelen we een volledig synthetische gel, de PIC hydrogel, waar we hoofdhalskanker-organoïden in groeien. Deze gel is juist wel goed gedefinieerd, reproduceerbaar en te modificeren. Daardoor kunnen we eigenschappen van de tumor, zoals weefselstijfheid, veel betrouwbaarder nabootsen. Stijfheid is een belangrijke factor die mede-bepaalt hoe agressief een tumor is en hoe het reageert op behandeling. Onze eerste resultaten zijn veelbelovend: hoofdhalskanker-organoïden groeien uitstekend in de PIC hydrogels.
Met ORGATRIX-in-actie zetten we de stap van het maken van betrouwbare hoofdhalskanker-organoïden, naar hun toepassing in geneesmiddel- en therapietesten. Het project moet een functioneel en klinisch relevant screeningsplatform opleveren, waarin de effecten van patiëntspecifieke tumorkenmerken op therapierespons systematisch kunnen worden onderzocht. Het resultaat is een betrouwbaar, reproduceerbaar en proefdiervrij model dat de voorspellende waarde van op organoïde-gebaseerde testen aanzienlijk vergroot.
Lees ook: Ruim 32 miljoen voor nieuw kankeronderzoek: van fundamentele kennis tot psychosociale nazorg