Neerwaartse spiraal
De door Bourdieu gemunte veelzijdige kijk op kapitaal werkt Van der Burgt uit tot een nieuw model om de schuldenproblematiek te begrijpen. Hij breidt het speelveld verder uit, door naast het economisch, sociaal en cultureel kapitaal nog twee dimensies toe te voegen: gezondheid en ‘moreel kapitaal’ - denk bij dit laatste aan de reputatie of het zelfbeeld van mensen.
Waar verschillende vormen van kapitaal meestal bestendig zijn in een mensenleven, zet een probleemschuld de mogelijkheden van mensen juist steeds meer onder druk. Van der Burgt werkt kapitaal daarom uit tot enerzijds middelen, de beschikbare en toegankelijke vormen van kapitaal, en anderzijds lasten, de verplichtingen, openstaande schulden en kwetsbaarheden die kapitaal ondermijnen.
Gedurende een mensenleven kunnen de lasten en beschikbare middelen in alle dimensies gaan verschuiven. Van der Burgt toont aan dat problematische schulden ontstaan als een samenspel. ‘Mensen begeven zich in die dimensies als in een draaikolk, en kunnen in problematische schulden komen als die maalstroom zich aandient als een neerwaartse spiraal.’
Nieuw perspectief op hulpverlening
De antropoloog Van der Burgt kwalificeert zich in zijn onderzoek ook als interviewer; hij ging meerdere keren langs bij vijftien huishoudens om hun vertrouwen te winnen en op te kunnen tekenen hoe ieder in de maalstroom des levens verstrikt is geraakt. En steeds zijn meerder dimensies in het geding, minstens drie, soms vier, en in enkele gevallen worden mensen meegesleept in een draaikolk waarin alle dimensies op elkaar inspelen, de diepte in.
Neem Wendy, voor wie Van der Burgt nog een relatief eenvoudige maalstroom optekent, met drie dimensies: het geknakte zelfbeeld na het failliet van een eigen bedrijf, het moeras van regeltjes over bijverdienen en uitkering, én een burnout. Wat Van der Burgt ook laat zien, is dat mensen vaak heel capabel zijn, waarbij ook hier de meerdere dimensies aan bod komen, en zeker niet in de eerste plaats die van de economie. Zo kwam voor Wendy het herwinnen van het zelfvertrouwen op de eerste plaats, het ontworstelen uit de schulden kwam daarna.
Dit biedt een nieuw perspectief op de schuldhulpverlening, zo bleek bij de presentatie van zijn proefschrift, waarbij ook het veld van hulpverleners was vertegenwoordigd. ‘Er is winst te behalen door van meet af aan alle dimensies in ogenschouw te nemen’, zei Van der Burgt. Een voorbeeld is de samenhang van psychische en economische problemen, met de aanbeveling om mensen die zich melden met probleem A, ook te ondervragen op probleem B (of C, D of E). ‘Hulpverlening moet als een cirkel zijn om de mensen heen’, aldus Van der Burgt.
Foto via Freepik
