‘Trump is een karikatuur van een ontwikkeling waar we toch al in zaten’

De energietransitie gaat niet alleen om duurzaamheid, maar ook om veiligheid. De oorlog heeft het beleid bekrachtigd en dat zie je nu weer.

Green Deal

Ook als je inzoomt op het energie- en klimaatbeleid, waar Emma Leenders onderzoek naar doet, is er geen sprake van crisis. ‘We wilden al hernieuwbare energie. De grilligheid van de Verenigde Staten bevestigt nog maar eens dat we deze weg in moeten slaan met eigen voorzieningen, om minder afhankelijk te zijn.’ In 2019 werd met de European Green Deal voor deze richting gekozen, waarbij ambitieuze doelen werden gesteld voor de vermindering van uitstoot in 2030 en 2050. ‘Door de inval van Oekraïne in 2022 kon de EU het beleid al reframen’, zegt Leenders. ‘De energietransitie gaat niet alleen om duurzaamheid, maar ook om veiligheid. De oorlog heeft het beleid bekrachtigd en dat zie je nu weer.’ 

De-industrialisatie

Maar er zit een andere kant aan. Vorig jaar werd in aanloop naar de Europese verkiezingen het klimaat- en energiebeleid op sommige delen afgezwakt. De stemming onder de bevolking was dat de transitie te hard ging en dat er sprake was van de-industrialisatie. Smeets: ‘Diederik Samsom was betrokken bij het opzetten van het beleid. In een column in De Volkskrant gaf hij toe dat er te weinig was nagedacht over het verdwijnen van de bestaande industrie die we nog hard nodig hebben, zoals staal. Daarmee kun je jezelf juist afhankelijker maken.’ De Europese Commissie overweegt nu een flexibeler, maar ook minder ambitieus klimaatdoel voor 2040. ‘Dat betekent dat we tussen 2040 en 2050 ineens nog heel veel moeten gaan doen om uitstoot te verminderen’, zegt Leenders.

Subsidie en beprijzen

De Verenigde Staten pakt het klimaat- en energiebeleid heel anders aan. Met de Inflation Reduction Act kwam Biden in 2022 met een eigen soort Green Deal, waarmee binnenlandse investeringen werden gestimuleerd met subsidie. ‘In Europa is men juist erg trots op het emissiehandelssysteem, waarbij de vervuiler betaalt’, vertelt Leenders. ‘Dit bestaat al zo’n twintig jaar en wordt steeds strenger. Bedrijven kopen rechten om uit te stoten. Het aantal rechten neemt af, waardoor bedrijven hun uitstoot moeten verminderen.’ Een belangrijk probleem is dat de energieprijzen in Europa sowieso hoger liggen dan in de Verenigde Staten, ziet Smeets. ‘En daar komt zo’n subsidiepakket dan bovenop’. Maar het kan ook positief uitpakken. ‘Bedrijven hebben minstens zoveel last van onzekerheid, als van hogere prijzen.’ 
 

Binnenkort gaat de Russische gaskraan dicht en dan zijn we afhankelijk van LNG. Als de import uit de Verenigde Staten wegvalt, kan er zomaar een nieuwe energiecrisis komen.

LNG

Smeets verwacht voor Europa en het energie- en klimaatbeleid uiteindelijk geen grote moeilijkheden met Trump. ‘De bestaande ontwikkelingen zitten in een stroomversnelling en we weten wat we moeten doen. Daarbij is de onenigheid tussen de Europese landen vrij beperkt, omdat het over veiligheid gaat en niet alleen over klimaat.’ En waar je niemand over hoort, is dat Trump over vier jaar weer weg is. ‘Ik las ergens de kop: “Het wordt nooit meer hetzelfde”. Maar er komen uiteindelijk weer verkiezingen en veel valt in principe terug te draaien.’ Alleen met LNG (vloeibaar aardgas) blijft Europa kwetsbaar. ‘Binnenkort gaat de Russische gaskraan dicht en dan zijn we afhankelijk van LNG. Als de import uit de Verenigde Staten wegvalt, kan er zomaar een nieuwe energiecrisis komen.’ 

Gevolgen voor de burgers

Leenders maakt zich zorgen over een mogelijke inflatie door toedoen van Trump. ‘Als producten duurder worden, zal het ook lastig worden voor het klimaatbeleid, want dat is duur en komt er dan nog bij. Ik voorzie gevolgen voor de burgers.’ Als de behoefte aan onafhankelijkheid ervoor zorgt dat de transitie versnelt, is dat goed nieuws. ‘Maar dat heb je niet zomaar geregeld. Implementatie duurt lang en vergt veel investeringen, bijvoorbeeld in scholing van installateurs voor zonnepanelen.’ In het ideale scenario wordt het beleid dat nu is afgesproken uitgevoerd. ‘Dat is echter vrij optimistisch.’ 

Realiteitszin

Smeets heeft vertrouwen in het beleid. ‘Mensen zijn het erover eens dat we een klimaatprobleem hebben en dat we die moeten aanpakken. Maar hoe ga je mensen daarin meenemen?’ Hij ziet meer realiteitszin dan anderhalf jaar geleden, omdat het conservatieve deel een stem heeft gekregen. ‘Het is niet meer alleen stapelen van ambities. Er wordt ingezien dat we nog niet meteen alle stappen kunnen maken. Beiden signalen worden gehoord.’   
 

Tekst: Willem Claassen