Van Eyck in 100 miljard pixels: het Lam Gods was nog nooit zo dichtbij

De Aanbidding van het Lam Gods van de gebroeders Van Eyck, een beroemd middeleeuws kunstwerk dat in de afgelopen jaren is gerestaureerd, kun je nu vanachter je bureau nauwkeuriger dan ooit - tot op zeer gedetailleerd niveau van 100 miljard pixels - bestuderen. Ron Spronk, bijzonder hoogleraar Jheronimus Bosch en de Vroegnederlandse schilderkunst aan de Radboud Universiteit, is coördinator van het project. 'Men kan wetenschappelijk onderzoek doen op de site, maar bezoekers kunnen zich ook simpelweg vergapen aan de schitterende details.’

De Getty Foundation en het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium (KIK, Brussel) lanceren op 20 augustus, in samenwerking met het Gieskes Strijbis Fonds in Amsterdam, de vernieuwde website met beelden van het recent gerestaureerde Lam Gods. Zo ontvouwt dit monumentale meesterwerk zich in nog meer facetten tot op zeer gedetailleerd niveau van 100 miljard pixels.

Aan restauratie toe

De Aanbidding van het Lam Gods (1432) van Hubert en Jan van Eyck in de Gentse Sint-Baafskathedraal is een overweldigend mooie polyptiek met bijbelse thema's en figuren. Na een eeuwenlange opeenhoping van vuil, vergeelde vernissen, uitgebreide overschilderingen en talrijke verplaatsingen – waaronder de opslag in een zoutmijn tijdens WO II –, was het kunstwerk dringend toe aan restauratie. Twee derde van het kunstwerk werd de voorbije jaren gerestaureerd door een team van hooggekwalificeerde restauratoren.

Van Eyck in 100 miljard pixels: het Lam Gods was nog nooit zo dichtbij
Drie keer het Lam Gods op het middenpaneel, van links naar rechts: vóór restauratie (met de 16de-eeuwse overschildering nog aanwezig), tijdens restauratie (het originele Lam van de Van Eycks uit 1432, vóór retouche) en na retouche (het eindresultaat van de restauratie).

Onderzoek en resultaten voor iedereen beschikbaar

Sinds 2012 kan iedereen al dankzij de website Closer to Van Eyck inzoomen op de verbijsterend mooie details van een van de meest bejubelde kunstwerken. Nu zijn de resultaten van de restauratie in al hun glorie ook te zien op de vernieuwde website. Het team van het KIK legde hun behandeling immers integraal vast met fotografische en wetenschappelijke documentatie in ultrahoge resolutie. Al deze beelden zijn nu terug te vinden op Closer to Van Eyck.

Volgens de coördinator van het project, Ron Spronk van de Radboud Universiteit, is het uniek dat het hele project van onderzoek tot restauratie zo openlijk gedeeld is met het publiek. ‘Van de restauratierapporten tot zogenaamde infrarood reflectografie beelden. De website is daarnaast ook heel bijzonder, mensen kunnen zelf bepalen hoe diep ze in de materie duiken en echt spelen met al het beeldmateriaal, naast elkaar leggen en vergelijken. Men kan wetenschappelijk onderzoek doen op de site of het gebruiken voor onderwijs, maar bezoekers kunnen zich ook simpelweg vergapen aan de schitterende details.’

Van Eyck in 100 miljard pixels: het Lam Gods was nog nooit zo dichtbij
Detail van de Heremieten, voor en na restauratie.

Oorspronkelijke schildering en meer nuances

Nieuwe foto’s van na de restauratie op Closer to Van Eyck tonen veel van de geschilderde scènes zoals ze oorspronkelijk bedoeld waren. Denk aan het centrale motief van het Lam, dat door een 16de-eeuwse overschildering een neutraler uitzicht kreeg aangemeten. Interdisciplinair onderzoek maakte het mogelijk om deze overschildering te verwijderen, waardoor Van Eycks Lam je in al zijn intensiteit aanblikt. Hoge resolutiebeelden voor, tijdens en na restauratie nodigen de bezoeker van de site uit om deze transformatie zelf te beleven.

Inzoomen op details via de website geeft een inzicht in de fabelachtige precisie en de hand van de meester. De speling van het licht op metalen, planten, haar en huid en texturen wordt met ongeëvenaarde zorg afgebeeld. Niet minder dan 75 verschillende plantensoorten in het werk kunnen nu door botanici worden geïdentificeerd en de schaduwweergave van bladeren, bomen en struiken biedt een wonderlijk gevoel van diepte en driedimensionaliteit. Zelfs de grond vertoont ongeziene nuances, van zompige modder tot zacht zand en harde rotsen bezaaid met edelstenen, kristallen en koraal. De reiniging bracht ook minutieus gedetailleerde gebouwen aan het licht die eeuwenlang verborgen waren onder lagen van overschildering.

Van Eyck in 100 miljard pixels: het Lam Gods was nog nooit zo dichtbij
Detail van de Pelgrims: het infrarood reflectogram links toont de gedetailleerde ondertekening van de figuren en de onderschildering van het gebladerte. Vergelijking met het beeld rechts geeft inzicht in het creatieve proces van de kunstenaar. De twee bomen in het midden waren aanvankelijk niet voorzien. Pas nadat de Van Eycks de luchtpartij hadden geschilderd, besloten ze de bomen toe te voegen.

Infrarood reflectografie

Nieuwe beelden met infrarood reflectografie (IRR) voeren de kijker dwars door het verfoppervlak naar de ondertekening: de eerste stadia van het ontwerp van de composities waarin zich het creatieve proces van de kunstenaar openbaart. Bovendien tonen de IRR-beelden onderliggende schilderingen die in een donkere verf zijn uitgevoerd, zoals in het gebladerte van de bomen achter de Heilige Christoffel in De Pelgrims.

Closer to Van Eyck wordt gecoördineerd door professor Ron Spronk (Queen's University, Kingston, Ontario, Canada en  Radboud Universiteit) en is mede mogelijk gemaakt door Universum Digitalis (Brussel), de Getty Foundation en het Gieskes Strijbis Fonds.

Meer weten? Neem contact op met

  • Persvoorlichting & Wetenschapscommunicatie Radboud Universiteit, media [at] ru.nlclass="externLink", 024 361 6000
  • Website Closer to Van Eyck
  • Closer to Van Eyck is het resultaat van nauwe samenwerking tussen talrijke instellingen en personen, een overzicht vindt u hier. Meer informatie over het Panel Painting Initiative van de Getty Foundation vindt u hier.

Aan deze website wordt nog gewerkt. Meer informatie: 'een nieuwe website'.